Уредничка теза: Случајот со можната шпионажа во Кабинетот на претседателката Гордана Сиљановска-Давкова не смее да се чита како уште една политичка кавга. Ако има неовластено извлекување податоци, тоа е безбедносно прашање. Ако нема, јавноста има право да знае зошто со месеци се произведува сомнеж. Во двата случаја институциите мора да зборуваат со факти, не со навреди.

Предистрага, сомнежи и прашање што не смее да остане во магла

Македонската јавност повторно доби вест што звучи како политички трилер, но зад неа стои многу посериозна дилема: дали во Кабинетот на претседателката Гордана Сиљановска-Давкова имало неовластено извлекување податоци од компјутерски систем и дали тие податоци можеле да завршат надвор од институционалниот круг.

Од Основното јавно обвинителство за гонење организиран криминал и корупција велат дека има предистрага за можна шпионажа во Кабинетот на претседателката, но дека со месеци немаат добиено одговори од МВР за резултатите од преземените дејствија и за прибраните докази. Во ваков случај, зборот „предистрага“ е клучен: тој не значи вина, ниту готов обвинителен предмет, туку фаза во која се проверуваат сомнежи, траги и евентуални докази.

Постапката била отворена на 18 декември 2025 година, по известување од МВР за индиции за компјутерски криминал поврзани со настан од 24 ноември 2025 година. Според истите информации, Обвинителството побарало судска наредба за пребарување на информатичкиот систем во Кабинетот на претседателката, со цел да се утврди дали содржини биле неовластено преснимени.

Оваа тема веќе беше отворена и во поширок уреднички контекст на Panoptikum, каде што случајот со можната шпионажа во Кабинетот на Сиљановска-Давкова беше поставен како прашање на безбедност, институционална доверба и јавна одговорност.

Каде се снимките, анализите и дигиталните докази?

Најчувствителниот дел од случајот не е само дали имало сомнително однесување, туку зошто проверката се движи толку бавно. Кабинетот на претседателката го известил Обвинителството дека не располага со копии од видеонадзорот, бидејќи опремата била набавена преку Службата за општи и заеднички работи, а ракувањето и чувањето на записите било во надлежност на МВР. СОЗР, пак, одговорил дека не располага со видеозаписи, туку дека неговата надлежност се однесува на набавката на опремата.

Тука институционалната приказна станува непријатна. Кога станува збор за највисока државна институција, за дигитални податоци и за можен безбедносен пропуст, не може со месеци да остане впечаток дека секој орган покажува кон друг орган. Во држава што сака да изгледа сериозно, видеонадзорот, дигиталните траги и форензичките анализи не се административни додатоци, туку прва линија на доверба.

Од МВР потврдиле дека Секторот за компјутерски криминал презел мерки и активности, дека се одземени компјутерска опрема и мобилни телефони, дека е во тек анализа на електронските докази и дека биле извршени службени разговори со лица вработени во Кабинетот на претседателката, за што било известено ОЈО ГОКК.

Во делот на сајбер-безбедноста, МВР има и посебна институционална инфраструктура, меѓу која е Одделението за сајбер безбедност. Токму затоа јавноста има право да очекува јасно објаснување: кои дејствија се преземени, кои докази се анализираат и кога може да се очекува институционален епилог.

Но истовремено, од Обвинителството се тврди дека до денеска, и покрај сериозноста и чувствителноста на предметот, не добиле известување од МВР за резултатите од преземените дејствија, ниту за прибраните докази. Тоа е точката каде случајот престанува да биде само „афера“ и станува тест за институционална координација.

Мицкоски со тежок речник: „шпионски талог“ и „глодари“

Прашан за случајот, премиерот Христијан Мицкоски употреби остар политички речник. Тој оцени дека сомнежите потекнуваат од „шпионски талог на општеството“, од структури од минатото кои, како што рече, се наоѓале во кабинетите на поранешни политичари, а сега испраќале анонимни дописи до обвинителствата. Мицкоски го спомена и обвинителот Ислам Абази, тврдејќи дека тој создавал паника во јавноста. Лицата ги нарече „глодари“ и рече дека треба да бидат заборавени.

Таквиот речник може политички да мобилизира, но безбедносните случаи не се расчистуваат со етикети. Ако сомнежите се лажни, тоа треба да се докаже со документи. Ако се основани, тогаш навредите се уште поголем проблем, затоа што го покриваат она што треба да биде институционално видливо. Во такви ситуации, политичкиот јазик лесно ја засенува суштината, а суштината е една: дали имало пропуст, кој го утврдил и кој одговара.

Што е факт, а што сè уште е сомнеж

Во оваа фаза најважно е да се направи разлика меѓу потврдено и непотврдено. Потврдено е дека ОЈО ГОКК води предистражна постапка. Потврдено е дека се бараат и анализираат дигитални податоци. Потврдено е дека се споменуваат одземена компјутерска опрема, мобилни телефони и службени разговори. Потврдено е и дека Обвинителството тврди дека сè уште чека одговори од МВР.

Не е потврдено дека навистина имало шпионажа. Не е потврдено дека податоци завршиле кај странска разузнавачка служба. Не е потврдено кој, доколку некој, евентуално извлекувал податоци и со каква намера. Токму затоа јавниот говор мора да биде прецизен: не смееме од сомнеж да правиме пресуда, но не смееме ниту од политичка непријатност да правиме тишина.

Во земја со кревка доверба во институциите ваквите случаи имаат двојна тежина. Прво, затоа што ја допираат безбедноста на највисоката државна функција. Второ, затоа што покажуваат колку брзо политичкиот јазик може да ја проголта суштината. Наместо јавноста да добие јасна хронологија, рокови, надлежности и одговори, таа добива мешавина од сомнежи, институционални дописи и груби квалификации.

Токму затоа случајот се надоврзува на пошироката дилема што Panoptikum ја отвори и во текстот за Вила Водно, шпионската афера и молкот на институциите: кога зборот „шпионажа“ ќе влезе во иста реченица со највисоката државна функција, јавноста не смее да остане само со политички впечаток.

Државната безбедност не е простор за партиски спектакл

Овој случај треба да се расчисти тивко, професионално и докрај – но резултатите мора да бидат јасно соопштени. Не со сензационализам, не со политички театар, не со навредливи метафори, туку со институционален јазик што граѓаните можат да го разберат.

Ако имало пропуст во дигиталната безбедност, тогаш прашањето не е само кој го направил, туку како било можно да се случи. Ако немало, тогаш прашањето е кој и зошто создал атмосфера на шпионски скандал. Во двата случаи, одговорноста не може да се замени со реторика.

Кабинетот на претседателката не е обична канцеларија. Таму се движат информации, контакти, дипломатска комуникација, документи и доверба. А довербата, кога еднаш ќе се отвори како папка на туѓ компјутер, тешко се враќа само со соопштение.

Затоа овој случај не е само прашање на еден кабинет, едно обвинителство или една полициска анализа. Тој е уште еден тест за тоа дали институциите можат да бидат побрзи од политичкиот спектакл и попрецизни од партиската реторика. Во спротивно, ќе остане уште една магла во која сите зборуваат, а никој не одговара.