„Purple Rain“ е албум кој ѝ припаѓа на онаа група албуми кои со текот на годините почнуваат да го менуваат начинот на кој го паметиме тоа време. Кога Принс и The Revolution го објавија албумот на 25. јуни 1984. година зад нив веќе имаше успешна кариера, но пред нив се отвораше нешто многу поголемо: момент во кој музиката, филмот, сценскиот изглед и личниот мит на еден автор ќе се спојат во единствена целина.
Денес „Purple Rain“ лесно се опишува со бројки, награди и позиции на топ-листите. Многу потешко е да се објасни чувството што го создава. Тоа е плоча во која рокот може да премине во фанк, синтисајзерот во госпел, еротиката во ранливост, а гитарското соло во нешто што повеќе наликува на исповед отколку на демонстрација на виртуозност. Во тие девет песни Принс не се обидува да избере една музичка припадност. Напротив, се однесува како жанровските граници да се туѓ проблем.
Албум што бил замислен и како филмски свет
До почетокот на 80-те години на 20. век Принс веќе ја имал изградено својата репутација како автор, пејач, инструменталист и продуцент кој сака да го контролира речиси секој дел од сопствената музика. Албумот „1999“ го донел до широка публика, но следниот чекор бил многу поамбициозен. Наместо едноставно да сними уште една плоча, тој сакал музиката да добие филм, ликови и визуелен простор.
Така „Purple Rain“ станува саундтрак на истоимениот филм во режија на Albert Magnoli, премиерно прикажан на 27. јули 1984. година. American Film Institute го опишува проектот како обид талентот на Принс да се претстави во форма што ќе ја искористи и тогашната експлозија на музичките видеоспотови. Филмот не е класична биографија, иако границата меѓу фикцијата и јавниот лик на Принс намерно е оставена нејасна. Тој го игра The Kid – млад музичар од Минеаполис, опседнат со сцената, љубовта, сопствениот талент и стравот дека ќе ги повтори грешките на својот татко.
Приказната понекогаш е сурова, понекогаш мелодраматична, а гледана денес има и моменти што тешко старееле. Сепак, музиката го надживеа филмскиот заплет. „Purple Rain“ функционира и без филмот затоа што песните не зависат од сценариото. Тие имаат сопствен драмски лак.
„Let’s Go Crazy“ и почетокот како проповед
Албумот започнува со „Let’s Go Crazy“, и тоа со гест што веднаш кажува дека тука нема да има скромност. Принс не ја отвора плочата како рок-пејач, туку речиси како проповедник пред собрана заедница. По тој краток свечен вовед, песната се претвора во експлозија од гитари, клавијатури и ритам.
Таквата мешавина е суштинска за „Purple Rain“. Принс постојано ја користи музиката на црквата, клубот и рок-концертот како да се различни простории во истата зграда. Светото и телесното кај него не се раздвоени со дебел ѕид. Тие се постојано во судир, понекогаш и во иста песна. Од другата страна на тој спектакл стои „The Beautiful Ones“, една од најотворено ранливите песни на албумот. Она што започнува речиси нежно постепено се претвора во емоционално распаѓање. Принс не ја пее љубовната несигурност како човек кој ја контролира ситуацијата, туку како некој што токму пред нас ја губи контролата.
Тука се гледа зошто „Purple Rain“ не е само документ на една поп-ѕвезда на врвот. Самодовербата постојано се судира со стравот од одбивање. Под екстравагантната облека, моторот, сценските пози и еротската провокација живее лик што очајно сака да биде сакан.
„When Doves Cry“ – хит направен од она што недостига
Ако постои песна што најдобро ја покажува способноста на Принс да направи поп-хит по сопствени правила, тоа е „When Doves Cry“. Наместо да ја полни аранжманската слика со она што слушателот го очекува, тој одзема. Најпознатиот пример е отсуството на конвенционална бас-линија, необичен избор за песна што мора да носи силен ритмички товар. Затоа просторот во песната станува дел од нејзиниот звук. Ритам-машината е сува, клавијатурите се остри, гитарата се појавува како засек, а вокалот звучи изложено. Песната зборува за врска што почнува да личи на конфликтите што луѓето ги наследуваат од своите родители. Љубовта тука не е бегство од семејната историја – таа може да стане место каде што истата историја повторно се појавува.
„When Doves Cry“ ќе стане првиот американски број еден хит на Принс и еден од најпрепознатливите моменти на целата негова кариера. Но не звучи како песна направена според проверена формула за хит. Звучи како човек што ја сменил формулата затоа што не му одговарала.
Една вечер во First Avenue што останала на плочата
Митологијата на „Purple Rain“ станува уште поинтересна кога ќе се открие дека дел од нејзината грандиозност не е студиски конструирана. На 3 август 1983 година, Принс и The Revolution настапиле во клубот First Avenue во Минеаполис на добротворен концерт за Minnesota Dance Theatre. Тогаш за првпат пред публика биле изведени „Purple Rain“, „I Would Die 4 U“ и „Baby I’m a Star“.
Снимките од таа вечер станале основа за верзиите што подоцна ќе завршат на албумот, со дополнителни студиски интервенции. Minnesota Historical Society го бележи концертот како еден од клучните моменти во создавањето и на албумот и на филмот. Тоа значи дека кога денес ја слушаме насловната композиција, слушаме и нешто од реалниот простор на клубот – бенд што ја открива песната пред публика пред светот да знае што ќе стане таа.
Токму тој однос меѓу студиската прецизност и живиот ризик му дава посебна тежина на албумот. Принс е познат како автор кој можел сам да изгради цела композиција инструмент по инструмент, но „Purple Rain“ е и доказ за значењето на The Revolution. Wendy Melvoin, Lisa Coleman, BrownMark, Bobby Z. и Dr. Fink повеќе не се само придружни музичари. Бендот станува дел од звукот, а со тоа и дел од митот.
Песната „Purple Rain“ и чудната моќ на нејасното
Насловната песна е најголемиот парадокс на албумот. Таа е огромна, бавна, свечена и намерно едноставна во својата градба, а сепак не се истрошила под тежината на сопствената славност. Почнува со простор, со неколку акорди и глас кој не се обидува веднаш да го освои слушателот. Потоа постепено расте сè додека гитарата не го преземе она што зборовите повеќе не можат да го кажат. Насловот никогаш не добил едно единствено, задоволително објаснување. И можеби токму затоа функционира. Виолетовиот дожд може да се чита како крај, очистување, загуба, помирување или некаква граница меѓу едно време и друго. Песната е доволно отворена за слушателот да ја внесе сопствената приказна во неа.
Во таа смисла, „Purple Rain“ се однесува како големите рок-балади пред неа, но носи нешто што е типично само за Принс. Во еден момент е молитва, во следниот љубовна исповед, а потоа концертна химна. Таа никогаш целосно не кажува што е, затоа што нејзината сила лежи во тоа што може да биде повеќе нешта одеднаш.
1984. година и моментот кога Принс станал свет
По објавувањето, успехот добил размери што дури и неговата дотогашна кариера не можела да ги предвиди. Според официјалната дискографија на Принс, албумот поминал 24 недели на врвот на Billboard 200, а со текот на времето се продал во повеќе од 25 милиони примероци ширум светот. Филмот бил голем комерцијален успех, а музиката на Принс добила и Оскар за најдобра оригинална музичка партитура.
Но бројките објаснуваат само колку бил голем успехот, не и зошто останал важен. Во средината на осумдесеттите, кога MTV веќе ја менувал врската меѓу музиката и сликата, Принс разбрал нешто суштинско: современата поп-ѕвезда повеќе не постои само на плоча. Таа постои во звукот, облеката, светлината, спотот, концертот, филмот, фотографијата, гласот и начинот на кој се движи пред камера.
Тој не бил првиот што го сфатил тоа, но ретко кој го претворил во толку цврст авторски свет. Ако „Tommy“ на The Who покажа дека рок-албумот може да има драматургија и амбиција на опера, „Purple Rain“ оди уште еден чекор понатаму: музиката, филмот и личниот идентитет на артистот стануваат делови од исто дело.
Во тој поглед албумот има сродство и со подоцнежните плочи што станале поголеми од жанрот во кој првично биле сместени. Како што „Ten“ на Pearl Jam подоцна ќе покаже дека рок-албумот може постепено да прерасне во генерациски документ, така „Purple Rain“ веќе во 1984 година покажа дека популарната музика може да биде и масовна и чудна, комерцијална и лична, спектакуларна и интимна.
Зошто „Purple Rain“ сè уште звучи како настан
Четири децении подоцна, најинтересното кај „Purple Rain“ не е тоа што не звучи старо. Секако дека се слуша времето во кое е создаден: синтисајзерите, ритам-машините, продукциската драматика и визуелната екстраваганција му припаѓаат на осумдесеттите. Но стареењето не е исто што и застарувањето.
Албумот останува жив затоа што неговата суштина не е технологијата на 1984 година, туку тензијата што Принс ја внел во музиката. Самодоверба и несигурност. Секс и вера. Контрола и хаос. Машина и жив бенд. Поп и рок. Приватна исповед и спектакл за арена.
Тешко е денес да се слушне финалето на „Purple Rain“ без целиот товар што го донесоа годините – концертите, филмот, наградите, смртта на Принс во 2016 година и безбројните изведби на песната по него. Сепак, под целата таа културна тежина сè уште стои една снимка од бенд на сцена во Минеаполис, пред публика која во август 1983 година прва слушнала нешто што допрва требало да стане историја.
Можеби токму затоа „Purple Rain“ трае. Не затоа што е совршен споменик на Принс, туку затоа што никогаш не звучи како споменик. Звучи како миг во кој еден музичар сфатил дека повеќе не мора да избира меѓу рок, поп, фанк, госпел, кино, театар и сопствениот мит – и решил сето тоа да го претвори во една иста виолетова бура.
