Скопскиот џез фестивал од 15 до 18 октомври 2026 година ќе го одржи своето 45. издание во Националната опера и балет во Скопје, со концерти на главната сцена и со нова, богата пополноќна програма на Малата сцена. Фестивалската недела ќе започне уште на 13 октомври со Jazz Cinema во кино „Фросина“ во МКЦ и документарниот филм посветен на Рон Картер.
Четириесет и пет изданија подоцна, можеби најинтересното кај Скопскиот џез фестивал е токму тоа што не се обидува да живее од сопственото минато. Наместо сигурни репризи и лесно препознатливи формули, програмата за 2026 година повторно оди по линијата по која фестивалот одамна се разликува: импровизација, современа композиција, електроника, акустичен ризик, музички традиции што се среќаваат без да се претопат една во друга и музичари за кои џезот не е затворен жанр, туку начин на размислување.
На програмата на Скопскиот џез фестивал се среќаваат музичари од Европа, Африка, Северна и Јужна Америка, а организаторот најавува рекордна застапеност на изведувачи од 13 земји. Меѓу нив има имиња со долги дискографии и меѓународна тежина, но и проекти што во Скопје ќе дојдат со музика која сè уште се создава, се менува и не дозволува лесно жанровско сместување.
Отворање со Златко Каучич и ново дело на Леонхард Скорупа
Првата фестивалска вечер, 15 октомври, започнува во 20 часот со Zlatko Kaučič Kombo BC и проектот Bravery of the Brave. Словенечкиот перкусионист, тапанар и композитор Златко Каучич зад себе има повеќе од шест децении музички материјал на снимки и соработки со имиња како Стив Лејси, Еван Паркер, Петер Броцман, Пол Блеј, Кени Вилер и Бери Гај. Неговиот Комбо BC е голем состав во кој дувачите, електричните гитари, басот и повеќекратните перкусии оставаат доволно простор музиката да биде истовремено структурирана и непредвидлива.
Во 22 часот следува Leonhard Skorupa New Quispel Octet. Токму тука програмата носи една од своите поинтересни локални врски. Австрискиот саксофонист, кларинетист и композитор Леонхард Скорупа добил задача да создаде ново дело за отворањето на фестивалот, проширувајќи го својот Quispel Quintet со тројца македонски музичари. Резултатот е октет во кој современиот џез се допира со камерната авангарда, композицијата со импровизацијата, а фестивалот не ја третира домашната сцена само како задолжително присуство, туку ја вградува во нов меѓународен проект.
По полноќ фестивалот се преместува на специјално подготвената Мала сцена во Националната опера и балет. Таму Pasquale Mirra и Hamid Drake ќе го изведат Lhasa. Вибрафон, тапани, рамковен тапан, перкусии и глас – на хартија речиси целосно перкусиски свет, а во живо музика што двајцата ја градат како разговор. Мира и Дрејк соработуваат уште од 2008 година, а нивната долгогодишна сценска комуникација неодамна доби и прв заеднички студиски запис.
PUNKT во Скопје: концерт што добива втор живот во истиот миг
Втората вечер, 16 октомври, има свој посебен концептуален центар: PUNKT International. Норвешкиот Punkt од 2005 година го развива својот препознатлив Live Remix пристап – концертот не завршува со последниот тон, туку негови фрагменти веднаш стануваат материјал за ново музичко дело создадено преку семплирање и електроника во живо. Самиот Punkt Festival го поставува токму континуираното создавање и соработката во средиштето на овој концепт.
Во Скопје вечерта ќе ја отворат Eivind Aarset и Jan Bang со Dream Logic. Гитарата и електрониката на Орсет и семплирањето во живо на Банг создаваат музика во која можат да се препознаат траги од даб, современа класика, норвешка традиција, амбиентална електроника и поп, без ниту една од тие линии целосно да ја преземе музиката. Нивната соработка трае уште од почетокот на 1990-тите и низ годините ги поврзувала со музичари како Нилс Петер Молвер, Буге Веселтофт и Џон Хасел.
Потоа доаѓа исландското дуо Skúli Sverrisson и Ólöf Arnalds. Сверисон има кариера што се движи од импровизирана музика и соработки со Вадада Лео Смит и Дерек Бејли до проекти со Лу Рид, Лори Андерсон и филмски автори. Олоф Арналдс го носи другиот пол на оваа музичка средба – глас кој може да ја сведе целата композиција на интимна линија, но и да ја отвори кон исландската традиција и современата авторска песна.
На полноќ следува суштината на идејата: Erik Honoré и Jan Bang ќе направат Punkt Live Remix. Музиката што публиката веќе ја слушнала во текот на вечерта повторно ќе биде расклопена, семплирана и составена во друга форма. Тоа е ретка можност еден концерт да се слушне двапати, а вториот пат да не биде истиот концерт.
Андреа Мирческа и Ндудузо Махатини – две различни современи сцени во иста вечер
На 17 октомври фокусот најнапред се враќа дома. Andrea Mirčeska Quintet ќе го претстави проектот Lullaby for Lunatics, со Андреа Мирческа на бас и вокал, Нинослав Спировски на тенор и сопрано саксофон, Благојче Томевски на бас-кларинет, Филип Букршлиев на гитара и Драган Теодосиев на тапани.
Мирческа веќе е присутна во неколку различни слоеви на македонската современа сцена – од Taxi Consilium до соработките со Дина Јашари, Пијан Славеј и Зарина Првасевда. Lullaby for Lunatics е нејзин прв проект во кој композицијата и импровизацијата се спојуваат во сопствен авторски простор, а покрај оригиналниот материјал во него се отвора место и за ново читање на музика од Орнет Колман и Чарлс Мингус.
Потоа сцената му припаѓа на Nduduzo Makhathini, јужноафриканскиот пијанист и композитор чија музика се развива меѓу џезот, духовните и музичките традиции на Зулу и современата импровизација. Од 2020 година Махатини објавува за Blue Note, а неговиот актуелен албум The Myth We Choose ја продолжува линијата во која јужноафриканското музичко наследство, американскиот џез и духовната димензија на музиката се делови од ист авторски јазик. Неговата актуелна дискографија и проектите можат да се проследат и на страницата на Blue Note Records.
Третата вечер ќе заврши по полноќ со Alexander Hawkins и Sofia Jernberg и проектот Musho. Хокинс доаѓа од британската импровизаторска и композиторска сцена, а Јернберг од просторот во кој гласот престанува да биде само носител на текст и станува инструмент – со здив, шум, продолжени вокални техники и екстремни регистри. Во Musho тие тргнуваат од традиционални песни од Етиопија, Ерменија, Шведска и други средини, а потоа ги растегнуваат, фрагментираат и повторно ги составуваат.
Од Сао Паоло до француска хармоника што одбива да биде „само хармоника“
Завршната вечер на 18 октомври ја отвора São Paulo Underground, триото на Роб Мазурек, Гилерме Гранадо и Маурисио Такара. Дваесет години по формирањето во Сао Паоло, составот и натаму се движи во просторот меѓу бразилските ритми, електроакустичната композиција, електронскиот звук и импровизацијата. Тоа е музика во која корнетот, семплерите, клавијатурите, перкусиите и електрониката не се борат за преден план, туку создаваат заеднички звучен организам.
Фестивалот ќе го затвори Vincent Peirani Quintet – Living Being. Францускиот хармоникаш Венсан Пеирани одамна ја извадил хармониката од очекуваната фолклорна или камерна рамка и ја внел во простор каде подеднакво природно комуницира со џезот, рокот, современата композиција и електричниот звук. Во квинтетот е и сопрано-саксофонистот Емил Паризиен, а актуелното поглавје Living Being IV: Time Reflections покрај оригиналните композиции отвора простор и за нови читања на музика од Portishead, Дејвид Боуви и The Beatles.
Пред концертите – Рон Картер на големото платно
Фестивалската приказна всушност почнува два дена порано. На 13 октомври во 20 часот, во кино „Фросина“ во МКЦ, Jazz Cinema го прикажува документарниот филм Ron Carter: Finding the Right Notes на режисерот Питер Шнал. Филмот од 2022 година, со времетраење од 120 минути, го следи патот на еден од највлијателните контрабасисти во историјата на џезот и вклучува настапи и сведоштва на Херби Хенкок, Сони Ролинс, Џон Батист, Кристијан Мекбрајд, Џорџ Бенсон, Стенли Кларк и други.
Тоа е добар вовед во фестивал чие 45. издание во голема мера зборува токму за истата работа: дека инструментот, традицијата и жанрот можат да добијат нова улога ако музичарот престане да ги прифаќа нивните однапред зададени граници.
Билети и практични информации
Главните концертни вечери во Националната опера и балет започнуваат во 20 часот. Поединечен билет за вечерната програма чини 800 денари, додека билетите за пополноќните концерти на Малата сцена се 500 денари. Фестивалскиот сет за четирите главни вечери чини 3.000 денари, а билетот за Jazz Cinema со документарниот филм за Рон Картер е 150 денари. Продажбата е достапна преку MKTickets.
Во придружната програма е најавена и традиционалната работилница „Џез за деца“, додека визуелниот идентитет на 45. фестивалско издание е дело на ликовниот уметник Џоле Јовановиќ.
Скопскиот џез фестивал е основан во 1982 година, но програмата за 2026 не бара причина да се навраќа кон сопствената биографија. Таа е доволно јасна сама по себе: од Каучич и Скорупа, преку нордиската електроника на PUNKT и духовниот јужноафрикански џез на Махатини, до São Paulo Underground и Living Being, овие четири вечери ја покажуваат онаа страна на џезот која секогаш била најжива – музика што не чека некој однапред да ѝ каже што смее да биде.
