Горивата во Македонија повторно влегуваат во недела на внимателно броење денари. По неколку недели во кои цените се движеа под психолошки чувствителната граница за многу возачи, најавата за ново поскапување го враќа старото прашање: колку навистина чини еден литар гориво кога во него се собираат светската берза, домашната регулатива, акцизите, курсот на доларот и секојдневниот семеен буџет?
Премиерот Христијан Мицкоски изјави дека очекува ново зголемување на цените на горивата, но конечните пресметки треба да ги соопшти Регулаторната комисија за енергетика. Според неговата изјава, дизелот би можел да поскапи за околу 2 до 2,5 денари по литар, а бензините за околу еден денар, поради растот на цените на светските берзи во претходната недела.
Дизелот прв ја чувствува пазарната нервоза
Во најавата клучната бројка е кај дизелот. Тоа не е случајно. Дизелот во Македонија не е само гориво за патнички автомобили, туку и гориво на транспортот, доставата, земјоделството, градежништвото и дел од малите бизниси. Кога дизелот оди нагоре, сметката најчесто не останува само на бензинската пумпа. Таа се прелева во превозот, во цената на храната, во услугите, во секој производ што стигнува до продавница со камион.
Според најавата, владините калкулации покажуваат раст на цената на нафтата на светските берзи од околу 5% до 6%, додека кај бензините растот бил поумерен, од 2% до 3%. Затоа и очекуваното зголемување не е еднакво кај сите деривати.
На официјалната страница на РКЕ, актуелните цени што важат од 30. јуни 2026. година се: ЕУРОСУПЕР БС-95 – 84,5 денари за литар, ЕУРОСУПЕР БС-98 – 86,5 денари за литар и ЕУРОДИЗЕЛ БС – 80 денари за литар. Ако се потврди најавеното поскапување, дизелот би се поместил кон нова повисока граница, а бензините би добиле помал, но видлив раст.
Македонската цена не се крои само дома
Домашната расправа за горивата често се сведува на тоа дали државата интервенира доволно и дали граѓаните навистина плаќаат „најевтино во регионот“. Тоа е политички употреблива реченица, но економската слика е поширока. Македонија е мал увозно зависен пазар и не ја одредува цената на суровата нафта. Таа ја прима преку меѓународните котации, курсот на доларот, регионалните трошоци, даночната структура и методологијата на РКЕ.
Токму затоа една домашна одлука може да го ублажи ударот, но не може целосно да го исклучи светскиот пазар. Паноптикум веќе пишуваше дека горивата поевтинија по претходната регулаторна одлука, но и дека кај нафтата нема трајно мирна цена: таа се движи меѓу геополитика, производство, шпекулации, транспортни тесни грла и сезонска побарувачка.
ОПЕК+ пушта повеќе нафта, но тоа не значи автоматски поевтинување
На светската сцена во исто време се случува спротивен сигнал. ОПЕК+ вчера потврди дека Саудиска Арабија, Русија, Ирак, Кувајт, Казахстан, Алжир и Оман договориле производствено прилагодување од 188.000 барели дневно за август 2026. година. Во соопштението на ОПЕК се наведува дека земјите ќе го следат пазарот и ќе задржат флексибилност за зголемување, паузирање или враќање на дел од производствените ограничувања.
На хартија поголема понуда обично значи притисок за пониски цени. Во реалноста ефектот не е толку механички. Пазарот не реагира само на бројот на барели, туку и на тоа колку од нив навистина стигнуваат до купувачите, какви се залихите, каква е побарувачката во Азија, каков е курсот на доларот и дали има нови геополитички ризици. Затоа одлуката на ОПЕК+ може да ја смири берзата, но не мора веднаш да се претвори во поевтино полнење резервоар во Македонија.
Во поширокиот контекст текстот на Паноптикум за Емиратите и заобиколувањето на Ормускиот Теснец покажа колку енергетската логистика станува дел од цената. Барелот не е само суровина. Тој е рута, ризик, осигурување, брод, терминал, политички договор и пазарно очекување.
Резервоарот како мала економска анкета
За граѓаните целата оваа сложена равенка се сведува на едноставен момент: колку ќе чини полнењето резервоар. Ако дизелот поскапи за 2,5 денари, резервоар од 50 литри ќе биде околу 125 денари поскап. Ако бензинот поскапи за еден денар, истото полнење ќе чини околу 50 денари повеќе. Тоа не се драматични износи за едно полнење, но во месечната потрошувачка, кај семејствата што секој ден патуваат до работа, кај превозниците и кај фирмите, тие стануваат дел од пошироката инфлациска психологија.
Токму тука е суштината: горивата не се обична цена во табела. Тие се индикатор на доверба. Кога се намалуваат, јавноста накратко здивнува. Кога растат, веднаш се активира чувството дека секој следен производ може да биде поскап. Иако РКЕ пресметува според методологија, а не според расположение, пазарната психологија секогаш оди побрзо од формулата.
Што треба да се следи денес
Најважно е да се почека официјалната одлука на РКЕ. Додека таа не биде објавена, бројките остануваат очекување, а не важечка цена. За јавноста е важно и да не се мешаат два различни процеса: краткорочното домашно поскапување, кое зависи од претходните берзански движења и регулаторната формула, и среднорочниот глобален сигнал од ОПЕК+, кој може да влијае врз цените во наредните недели, но не секогаш веднаш и не секогаш во иста насока.
Во македонски услови секој литар гориво е мала лекција по зависност од светот. Државата може да интервенира, регулаторот може да пресметува, ОПЕК+ може да отвора или затвора производство, но крајната сметка секогаш завршува таму каде што граѓанинот најмалку сака да чита глобална економија – на дисплејот од бензинската пумпа.
