Земјата потсети дека Балканот живее врз немирна кора

Грција денеска ја погоди серија земјотреси во северниот дел на островот Евија, со потреси што се почувствувале и во Атина. Најсилните удари биле регистрирани околу пладне, во временски интервал од неколку минути, со магнитуди што се движат околу 4,8 и 5,2-5,3 степени. Епицентарот бил во поширокото подрачје на Прокопи и Мантуди на Евија, на релативно мала длабочина, што објаснува зошто потресот бил почувствуван силно и на поголема оддалеченост.

Во вакви моменти бројката сама по себе не ја кажува целата приказна. Земјотрес од околу пет степени не мора да биде катастрофален, но кога е плиток и кога се случува во зона со населени места, стари куќи, патишта и падини, тој веднаш станува јавна безбедносна тема. Затоа најважно во првите часови е да се разликува проверена информација од паника, а претпазливост од драматизација.

Два главни удари, потоа низа последователни потреси

Според податоците што ги објавуваат грчките и европските сеизмолошки сервиси, првиот посилен земјотрес бил регистриран околу 12:58 часот по локално време, со магнитуда од околу 4,8 степени. Неколку минути подоцна следел уште посилен потрес, околу 5,2 степени, во истата сеизмичка зона. Во првичните информации дел од медиумите го наведоа и податокот од 5,3 степени, што е вообичаено кај раните автоматски мерења, пред да бидат ревидирани од сеизмолошките служби.

Во вакви ситуации вреди да се следат ажурираните каталози, како каталогот на Геодинамичкиот институт во Атина и податоците на Европско-медитеранскиот сеизмолошки центар, затоа што првичните автоматски проценки често се менуваат за неколку десетинки во магнитуда, длабочина или точна позиција на епицентарот.

По двата посилни удари биле регистрирани и повеќе последователни потреси, дел од нив околу три степени. Тоа не е необично по посилен земјотрес, но е причина населението и надлежните служби да останат внимателни, особено во места со постари објекти или со терен каде што може да има одрони.

Без жртви според првичните информации, но со одрони и локални штети

Според првичните извештаи, нема информации за жртви или сериозно повредени. Сепак, локални извори и грчки медиуми јавуваат за одрони на патишта и за можни оштетувања на некои куќи и згради, особено во подрачјата поблиску до епицентарот. Во првите часови по земјотресот ваквите информации секогаш треба да се читаат внимателно: едно е видлива пукнатина, друго е конструктивно оштетување, а трето е официјална проценка од инженерски тим.

Земјотресот бил почувствуван и во Атина, што кај населението природно предизвикува вознемиреност. Но чувствувањето на потрес на поголема оддалеченост не значи автоматски голема опасност. Плиткото жариште, геологијата на подрачјето и начинот на ширење на сеизмичките бранови можат да направат умерен земјотрес да изгледа многу посилен во станови на повисоки катови, во стари згради или во објекти со лоша стабилност на мебел и внатрешна опрема.

Евија не е далечна приказна за Македонија

Евија е грчки остров, но ваквите вести не се далечни за македонскиот читател. Балканот е простор на жива сеизмологија, а паметењето на Скопје од 1963 година останува повеќе од историска белешка – тоа е потсетник дека земјотресот не е тема за сензација, туку за култура на подготвеност.

Токму затоа известувањето за земјотрес не треба да се претвори во натпревар кој ќе објави пострашен наслов. Паниката не штити никого. Јасната информација, проверениот извор и смиреното однесување се првата линија на заштита. Паноптикум веќе пишуваше и за тоа како човекот низ историјата се обидувал да ги чита знаците на природата во текстот „Животните и земјотресите: мит, инстинкт или заборавена наука“, но денешната лекција е поедноставна: природата не може да се контролира, но човечката реакција може.

Што е најважно по земјотрес

Грчкиот Организам за антисеизмичко планирање и заштита препорачува за време на потрес човек да остане смирен, да се засолни под цврсто парче мебел или да ја заштити главата и вратот, да се оддалечи од стаклени површини, нестабилен мебел и фасади, а по потресот да избегнува непотребно користење телефон и автомобил, да се информира од надлежни служби и да очекува можни последователни потреси преку официјалните насоки за самозаштита.

Тоа важи и за туристите, и за локалното население, и за сите што се наоѓаат во сеизмички активен простор. Кај земјотресите најчесто не победува оној што најмногу знае за Рихтеровата скала, туку оној што знае каде да застане, кога да не трча, што да не допира и од кого да ја чека следната информација.

Што се следи понатаму

Во наредните часови најважни ќе бидат три работи: дали вториот посилен удар ќе биде оценет како главен земјотрес, каква ќе биде динамиката на последователните потреси и дали локалните инспекции ќе потврдат поголеми оштетувања на објекти или инфраструктура. Сè друго е претпоставка.

Грција е земја што знае да живее со земјотреси, но секој нов потрес ја враќа истата човечка вистина: стабилноста не е само прашање на бетон и карпи, туку и на доверба во точната информација. Кога земјата се движи, најопасно е и јавниот простор да почне да се тресе од гласини.