8 пожари на отворен простор сè уште беа активни во Македонија до 18 часот на 14. август. Од вкупно 20 регистрирани во текот на денот, 2 беа ставени под контрола, а 10 изгаснати. Бројките покажуваат смирување во однос на претходната ноќ, но токму таа ноќ ја покажа вистинската мера на опасноста: огнот стигна до населени места, пожарникарите работеа со часови без прекин, а во Пелагонија и Богомила куќите се бранеа на работ од пожарната линија.
Ноќ во која огнот стигна до куќите
На 13. август во Македонија биле регистрирани околу 40 пожари, а најтешка била состојбата во пелагонискиот регион и во Богомила. Според информациите од терен, изминатата ноќ била најтешката од почетокот на пожарната сезона, а дел од пожарникарите и тимовите на Дирекцијата за заштита и спасување биле ангажирани повеќе од 30 часа.
Флеш:
Последниот пресек објавен до 18 часот покажува дека во текот на 14. август биле регистрирани вкупно 20 пожари на отворено. 8 останале активни, 2 биле под контрола, а 10 биле изгаснати. Активни пожари имало на подрачјето на Студеничани, меѓу Моране, Вртекица и Рамни Габер; во Македонски Брод кај Видуш, Драгов Дол и Локвица; кај селото С’лп во Велес; во Копанце во Општина Јегуновце; кај Делогожда во Струга; меѓу Борино и Житоше во Крушево; кај Тополчани во Прилеп и Мирковци во Чучер Сандево.
Во Богомила огнот се доближил до првите куќи, додека во Пелагонија пожарите ги загрозиле селата Ивањевци, Лознани и Новоселани. Кај Лознани пламенот во еден момент се приближил на околу 50 метри од домовите. Во гасењето биле вклучени пожарникари од Битола, тимови на ДЗС, доброволни пожарникари и жители од погодените места. Едно лице се здобило со изгореници на дланките и било пренесено во болница.
Токму ваквите часови ја менуваат природата на еден пожар. Тој престанува да биде „пожар на отворен простор“ од службениот извештај и станува непосредна закана за домот, имотот и животот. Кога пламенот е на неколку десетици метри од куќите, секоја минута доцнење има поинаква тежина.
Трактор меѓу огнот и селото
Меѓу највпечатливите сцени од Пелагонија беше интервенцијата на Александар Чепиговски од Ивањевци. Со трактор влезе во огнената линија и со обработување на земјата помогна да се прекине ширењето на пламенот кон селата. Директорот на Дирекцијата за заштита и спасување, Стојанче Ангелов, јавно го посочи неговиот потег како пример за големата помош што локалното население ја дало во критичните часови.
Таквата храброст заслужува почит, но не смее да стане модел според кој граѓаните треба да го заменуваат системот. Кога човек со сопствен трактор мора да влезе во пожар за да ја запре линијата пред куќите, приказната не е само за личната храброст. Таа е и потсетување колку се важни превенцијата, расчистените противпожарни појаси, пристапните патишта, навременото откривање и доволниот број луѓе и возила на терен.
Паноптикум веќе пишуваше за современите системи за рано откривање и следење на шумските пожари. Технологијата не може да го замени пожарникарот, но може да му даде нешто што во вакви ситуации е непроценливо – време.
До 18 часот – осум активни пожари
Под контрола биле пожарите меѓу Алданци и Норово во Крушевско и на градската депонија во Делчево. Во текот на денот биле изгаснати уште 10 пожари, меѓу кои оние кај Лознани и Вашарејца, Маково, Црничани и Брник, Лопатица, Ташмаруништа, Зајас и други локации.
Денеска изутрина и претпладнето биле активирани три „ер-трактори“ и полициски хеликоптер. Кај Копанце воздушната интервенција била особено важна поради тешко пристапниот планински терен. Тоа е една од постојаните слабости во борбата со шумските пожари: не е доволно жариштето да биде навреме забележано – до него треба и навреме да се стигне.
Пожарната криза не започна вчера
Овие пожари не се изолиран инцидент во едно лошо деноноќие. Македонија уште на 1. август влезе во 30-дневна кризна состојба поради зголемениот ризик од пожари, а во претходните денови веќе се редеа нови жаришта и предупредувања за многу висок пожарен ризик.
Само 2 дена пред најтешката ноќ, Паноптикум објави дека во еден ден биле регистрирани 21 пожар, со сериозна состојба во Студеничани. Таа низа е поважна од секој поединечен дневен пресек, бидејќи покажува дека противпожарните служби не се соочуваат со еден голем удар, туку со долготраен режим на исцрпување.
Токму затоа зборот „смирување“ треба да се користи внимателно. Осум активни пожари не се мирен ден. Тоа е само подобар ден од претходниот.
Балканот гори во исто време
Македонија не е сама во пожарната криза. Во истото деноноќие големи пожари имаше и во Хрватска и во Грција. На Халкидики, во Сивири, стотици луѓе беа евакуирани по морски пат, а меѓу луѓето во погодениот регион имаше и македонски туристи кои побарале информации од македонското дипломатско-конзуларно претставништво.
Паноптикум ја следеше состојбата во текстот „Пожарот на Халкидики без активен фронт: 481 лице извлечено по море“. Регионалната слика е важна и од практична причина: кога повеќе земји истовремено се борат со големи пожари, воздушните средства, специјализираните екипи и меѓународната помош стануваат ресурс што го бараат сите.
Жештината и сувата вегетација ја подготвуваат сцената
Причината за секој конкретен пожар мора посебно да се утврдува и не може автоматски да се припишува на климатските промени. Но условите во кои пожарот се шири се друга работа. Долгите жешки периоди, исушената вегетација и недостатокот од влага создаваат терен на кој еден мал пламен многу побрзо може да стане голем пожар.
Паноптикум во анализата „Небо со краток фитил: летото веќе не доаѓа полека“ го отвори токму овој поширок контекст – топлотните бранови веќе не се само метеоролошка непријатност, туку притисок врз здравството, земјоделството, инфраструктурата и противпожарниот систем.
Неколку дена подоцна европската климатска слика само ја потврди пошироката рамка: топлината, сушата и пожарниот ризик веќе не се одвоени теми што случајно се појавуваат во ист календарски период.
Смирување не значи крај на опасноста
Денеска попладне состојбата беше подобра од претходната ноќ. Тоа е добра вест и резултат на огромен ангажман на пожарникарите, ДЗС, воздушните екипи, доброволците и локалното население. Но изгаснат пожар не ја брише штетата, а пожар под контрола не значи простор без ризик.
Жариштата можат повторно да се активираат. Ветерот може да ја смени насоката. Сувата трева, шумата и стрништата остануваат гориво и следниот ден.
Она што се случи во Богомила и Пелагонија затоа не треба да остане само уште една летна вест со фотографии од пламен. Најважната информација е дека во одредени моменти растојанието меѓу шумскиот пожар и човечкиот дом се мереше во десетици метри. Тогаш се гледа вистинската вредност на секоја рана дојава, секој пожарникар, секој доброволец, секое противпожарно возило и секое воздушно средство – но и на системот што треба да ги поврзе пред пожарот да стигне до првата куќа.
