Издавачката куќа „Антолог“ од Скопје на 5 ноември 2026 го објави романот „Победнички“ (Les Victorieuses) од француската писателка Летисија Коломбани, во превод на македонски јазик на Владо Ефтимов. Книгата излегува во рамките на проектот „ЕУрека: Читањето – семе на иднината!“, а во средиштето на приказната се женската солидарност, ранливоста, достоинството и можноста животот да се изгради повторно по личен пад.
Македонското издание доаѓа седум години по француското објавување на романот и во година со необична симболика за самата книга: Палатата на жената во Париз, вистинската институција околу која Коломбани ја гради својата приказна, во 2026 одбележува сто години од отворањето. Така книжевната фикција и една реална историја на социјална грижа повторно се среќаваат токму кога романот стигнува и до македонските читатели.
Кога успешниот живот престанува да биде доказ дека сè е во ред
Главната современа хероина, Солен, има четириесет години и успешна адвокатска кариера. Однадвор, таа го има она што вообичаено се препознава како среден животен успех: професија, статус и способност постојано да одговара на барањата што ѝ ги поставува работата. Внатрешно, тој систем веќе не функционира. Професионалното и личното исцрпување ја доведуваат до точка во која досегашниот начин на живеење повеќе не може да продолжи.
Во периодот на закрепнување, по совет на психијатар, Солен се вклучува во волонтерска работа како јавна писарка во прифатилиште за жени во Париз. Нејзината задача изгледа едноставна: да им помага на жените да состават писма, молби, административни документи и други текстови што самите тешко можат да ги напишат. Многу брзо станува јасно дека зборовите што треба да се стават на хартија се само видливиот дел од работата.
Солен влегува во свет во кој туѓите животи не можат да се средат со една добра правна аргументација. Жените што ги среќава носат искуства на сиромаштија, насилство, миграција, осаменост, загуба и општествено исклучување. Во почетокот таа не знае што точно може да им понуди. Постепено разбира дека помошта понекогаш започнува таму каде што некој е подготвен да слуша, да не пресудува и да му помогне на другиот да си го врати сопствениот глас.
Токму тука „Победнички“ се оддалечува од едноставната приказна за жена што минува низ криза. Коломбани го поставува прашањето што останува кога професионалниот идентитет, контролата и претставата за успешен живот ќе престанат да бидат сигурни. Одговорот не го бара во спектакуларен пресврт, туку во односите меѓу луѓето.
Палатата на жената навистина постои
Местото во кое се одвива значаен дел од романот не е измислено. Палатата на жената се наоѓа во 11. париски округ и нејзината историја е нераскинливо поврзана со Бланш и Албин Пејрон, припадници на Армијата на спасот и активни учесници во социјалната работа во Франција.
Во дваесеттите години од минатиот век, кога безбедното сместување за самохрани и сиромашни жени во Париз било сериозен проблем, тие се зафатиле со создавање голем дом што ќе понуди заштита и достоинствени услови. Армијата на спасот ја купила зградата на улицата Шарон во јануари 1926 година, по широка кампања за собирање средства. Палатата на жената официјално била отворена на 23 јуни 1926 година.
Бланш Пејрон станува втората голема женска фигура во романот на Коломбани. Раскажувањето се движи меѓу нејзиното време и современата приказна на Солен, па еден ист простор ги поврзува жените разделени со речиси еден век. Едната се обидува да создаде место каде што другите ќе можат повторно да започнат. Другата пристигнува во тоа место токму кога самата не знае како да продолжи.
Историскиот слој добива особена тежина во 2026 година. Палатата на жената ја одбележува својата стогодишнина и продолжува да функционира како место за сместување и придружба на луѓе во ранлива положба. Реалноста зад романот, оттаму, не останала затворена во годината во која е сместена приказната за Бланш Пејрон. Таа продолжува и надвор од книжевната страница.
Победата не мора да изгледа како триумф
Насловот „Победнички“ лесно би можел да упати кон приказна за големи достигнувања. Коломбани оди во спротивна насока. Нејзините победнички се жени кај кои успехот понекогаш значи да се преживее уште еден тежок период, да се најде сигурно место за спиење, да се побара помош, да се напише потребното писмо или едноставно повторно да се воспостави доверба во другиот.
Романот затоа не ги дефинира жените само преку повредите што ги носат. Во нивните односи има хумор, карактери што се судираат, инает, великодушност, пријателство и секојдневни мали ритуали. Таа човечка ширина е значајна затоа што ранливите луѓе во јавниот говор лесно се претвораат во категории: бездомници, жртви, сиромашни, мигранти, исклучени. Книжевноста може да го врати она што административниот јазик често го губи – индивидуалниот човек.
Во тој поглед, „Победнички“ природно се поврзува со едно од постојаните прашања на современата европска книжевност: како личната приказна да стане простор во кој ќе се види поголема општествена слика, без ликот да се претвори во илустрација на теза.
Летисија Коломбани – од филмот кон книжевноста
Летисија Коломбани, родена во 1976 година, е француска режисерка, сценаристка, актерка и писателка. Нејзината авторска кариера најнапред е поврзана со филмот, а во книжевноста пошироко меѓународно внимание стекнува со романот „Плетенка“ (La Tresse) од 2017 година.
По него следуваат „Победнички“ во 2019 и „Змеј“ (Le Cerf-volant) во 2021 година. Податоците на нејзиниот француски издавач Grasset го бележат оригиналното издание на Les Victorieuses од 15 мај 2019 година. Во овие книги Коломбани постојано се враќа кон женските судбини, ограничувањата што ги создаваат општествените околности и врските што овозможуваат поинаква иднина.
Во 2023 година таа ја режираше и филмската адаптација на „Плетенка“, со што една од нејзините најпознати книжевни приказни повторно ја врати во медиумот од кој започна нејзината авторска работа.
Владо Ефтимов и македонскиот глас на романот
„Победнички“ на македонски го преведе Владо Ефтимов, роден во Штип во 1956 година. Дипломирал на Катедрата за романска филологија при Филолошкиот факултет на Универзитетот „Св. Кирил и Методиј“ во Скопје, а голем дел од професионалниот век го минал во редакцијата на „Детска радост“, како новинар, уредник и одговорен уредник на списанија за деца и млади.
Со книжевен превод од француски и од српски јазик се занимава речиси пет децении. Неговиот преведувачки опус опфаќа десетици дела за возрасни и млади, како и голем број книги, сликовници и други изданија за деца. Работел и на лексикографски проекти како уредник и автор на одредници.
Во контекст на македонското издаваштво, преведувачот е многу повеќе од посредник меѓу две реченици на два различни јазици. Тој е дел од инфраструктурата преку која едно дело станува достапно во нова книжевна средина. На Panoptikum веќе пишувавме за значењето на таа инфраструктура во текстот за „Антолог“ и ранливоста на книжевниот екосистем, каде што зад книгата се гледа целата мрежа од преведувачи, уредници, издавачи, дистрибуција и читатели.
„ЕУрека“ и патот на европската литература до македонскиот читател
Македонското издание е дел од проектот „ЕУрека: Читањето – семе на иднината!“. Проектот опфаќа превод, објавување, дистрибуција и промоција на европски книжевни дела, со внимание кон современите авторски гласови, јазичната разновидност и книжевноста што потешко преминува од еден национален пазар на друг.
„Победнички“ е објавен со поддршка од програмата „Креативна Европа“ на Европската Унија и од Министерството за култура и туризам на Македонија. Европската програма „Циркулација на европски книжевни дела“ е насочена кон превод, издавање, дистрибуција и промоција на европска литература, со посебно внимание кон јазичната разновидност и видливоста на книжевните преведувачи.
Во истиот проект годинава во Скопје гостуваше и данската авторка и илустраторка Ане Бјорн, за чиите работилници и книгата „Магичен поглед“ пишувавме во текстот „Ане Бјорн во Скопје: ‘Магичен поглед’ низ детската имагинација и емоциите“. Двете книги се сосема различни по публика и поетика, а ги обединува идејата дека преводот му отвора на македонскиот читател пристап до литературни искуства создадени во други европски јазици.
Издание од 176 страници во едицијата „Бранови“
Според податоците на „Антолог“ за македонското издание, „Победнички“ има 176 страници, тврда корица и е објавен во едицијата „Бранови“ под број 520. ISBN на книгата е 978-608-243-887-0. Романот е достапен преку книжарниците и дистрибутивната мрежа на издавачот.
Овие библиографски податоци се практичниот дел од една многу поголема книжевна приказна. Во нејзиното средиште остануваат Солен, Бланш Пејрон и жените што минуваат низ Палатата на жената – ликови што покажуваат дека повторниот почеток ретко има величествен изглед. Понекогаш започнува со разговор. Понекогаш со напишано писмо. Понекогаш со врата зад која човек конечно може да се чувствува безбедно.
Токму затоа насловот „Победнички“ добива смисла дури кога ќе се ослободи од вообичаената претстава за победата. Кај Коломбани таа е тивка, често незабележлива однадвор и секогаш човечка: способност да се стане повторно, понекогаш со сопствени сили, понекогаш затоа што некој навреме подал рака.
