Данската писателка и илустраторка Ане Бјорн гостуваше во Скопје на 20 и 21 октомври со програма од четири креативни работилници за деца, инспирирани од нејзината сликовница „Магичен поглед“. Посетата беше дел од проектот „ЕУрека: Читањето – семе на иднината!“ на издавачката куќа „Антолог“, а во средиштето на работилниците беа цртањето, раскажувањето, емоциите и начинот на кој детето преку сликата и зборот создава сопствен поглед кон светот.
Токму тој различен поглед е основата и на „Магичен поглед“ – книга во која имагинацијата не служи за бегство од реалноста, туку како начин таа да стане поднослива, разбирлива и повторно исполнета со можности. Во таа смисла, посетата на Бјорн во Скопје беше повеќе од книжевна средба: децата добија простор сами да влезат во процесот од кој се создаваат приказните и илустрациите.
Што гледаш ти, а другите не го гледаат?
Едниот концепт на работилниците беше наменет за деца од 7 до 8 години и го носеше прашањето „Што гледаш ти, а другите не го гледаат?“. Преку цртање и визуелно изразување, децата беа поттикнати да размислуваат за чувствата што понекогаш е тешко да се именуваат – стравот, тагата, непријатноста, несигурноста, но и надежта и радоста.
Идејата дека секој човек го гледа светот на свој начин отвора важен простор за детското творештво. Цртежот тогаш престанува да биде само задача на хартија и станува јазик. Она што не може лесно да се каже, може да добие боја, линија, лик или измислен пејзаж. Токму таа врска меѓу внатрешната слика и творечкиот израз е поширока тема што Panoptikum ја разработува и во текстот за инвенцијата и имагинацијата како творечка сила.
Како од една идеја се создава сликовница
Вториот концепт, „Како да создадам своја сликовница?“, беше наменет за деца од 9 до 10 години. Работејќи во помали групи, учесниците создаваа кратки приказни и илустрации, учејќи како зборот и сликата можат да се надополнуваат и заедно да создадат раскажувачки свет.
За децата тоа е непосредно запознавање со нешто што читателот во готовата книга обично не го гледа – процесот зад страницата. Како се раѓа ликот, како една реченица станува сцена, зошто понекогаш илустрацијата кажува повеќе од текстот и како едноставна идеја постепено се претвора во книга.
Таквите средби имаат посебна тежина во време кога книгата се натпреварува за вниманието со голем број дигитални содржини. Прашањето како децата да станат активни читатели, а не само пасивни приматели, е дел и од пошироката слика на современата книжевна и издавачка сцена.
„Магичен поглед“ – светлина во приказна за бегство и загуба
Работилниците беа поврзани со сликовницата „Магичен поглед“, објавена на македонски јазик од „Антолог“, во превод од дански на Лара Крстева-Ичокаева. Книгата ја следи приказната за девојче од бегалско семејство кое од својата баба учи еден необичен начин на гледање: со едното око покриено со два прста, пред него се појавуваат нешта што суровата стварност не ги нуди – палати, чудесни суштества и поинакви светови.
Зад таа детска игра се наоѓа потешка тема – војната, бегството, загубата и животот во околности што детето не ги избрало. Бјорн не ја поништува реалноста со фантазијата. Таа покажува дека детската имагинација може да создаде внатрешен простор во кој надежта сè уште има место.
Повеќе за книгата и македонското издание може да се прочита во објавата на „Антолог“ за „Магичен поглед“. Изданието е поврзано и со европската програма за циркулација на книжевни дела, преку која „Креативна Европа“ ја поддржува преводната, издавачката и промотивната циркулација на европската литература.
Ане Бјорн и јазикот на сликата
Ане Бјорн, родена во 1984 година, е данска писателка и илустраторка со образование по историја на уметност. Својата прва сликовница „Кога ноќта исчезна“ ја објавила во 2015 година, а меѓу нејзините понови дела е и „Магичен поглед“ од 2021 година.
Во нејзината работа сликата не е украс на текстот. Таа носи дел од приказната и им дава форма на состојби што понекогаш тешко се претвораат во реченица – соништа, стравови, тага, лутина, несигурност и фантазија. Токму поради тоа нејзините книги природно се претвораат и во материјал за работа со деца: приказната продолжува и откако страницата ќе се затвори.
Посетата во Скопје беше организирана во соработка со основните училишта „Војдан Чернодрински“, „Невена Георгиева-Дуња“ и „Панајот Гиновски“, како и со Градската библиотека „Браќа Миладиновци“ и библиотеката „Другарче“. Првичната програма и најавата на посетата беа објавени од „Антолог“ на 19 октомври.
Она што останува од една ваква средба не е само запознавањето со авторката. За децата, поважно е сознанието дека книгата не мора да биде нешто завршено што само се чита. Таа може да биде почеток на сопствен цртеж, приказна, прашање или поглед кон нешто што другите сè уште не го забележале.
