Денес, 10 август, Скопје нуди интересна филмска вечер без билет и без голема помпа. Во Културниот агрегатор на Паноптикум се издвојуваат две бесплатни проекции на македонски филмови – во 19:00 часот во Cineplexx ќе се прикажува „Незаборавна пролет во едно заборавено село“ на Куштрим Бектеши, а во 20:00 часот во библиотеката „Другарче“ започнува „Превртено“ на Игор Иванов-Изи.
Двете проекции временски се преклопуваат, па ова не е вечер за трчање од една сала во друга, туку за избор. А изборот е убав проблем кога станува збор за домашен филм: од една страна современа копродукциска приказна во голем кино-комплекс, од друга филм што веќе има свое место во поновата македонска кинематографија и кој повторно се враќа пред публика во простор поврзан со книгата.
Во 19:00 – „Незаборавна пролет во едно заборавено село“ во Cineplexx
Првата денешна проекција почнува во 19:00 часот во Cineplexx. „Незаборавна пролет во едно заборавено село“ е филм во режија на Куштрим Бектеши, а се прикажува во рамките на летниот проект „Македонски филм. На големо платно.“ на Агенцијата за филм и Cineplexx.
Програмата има едноставна, но важна идеја: во текот на јули и август, секој понеделник македонски филмови повторно да стигнуваат до публиката на големо платно. Влезот е бесплатен, нема претходна резервација, а местата се пополнуваат по принципот „прв дојден, прв услужен“. Целата августовска програма може да се провери преку Агенцијата за филм.
Во таа програма има нешто што често му недостига на домашниот филм откако ќе помине премиерата: втора шанса за средба со гледачот. Филмот не треба да живее само неколку фестивалски вечери, па потоа да исчезне од видикот. Кинематографијата создава културна меморија само ако делата остануваат достапни и ако нова публика може повторно да ги открива.
Во 20:00 – „Превртено“ ја спојува библиотеката со киното
Еден час подоцна, во 20:00 часот, во библиотеката „Другарче“ е закажана проекцијата на „Превртено“ на Игор Иванов-Изи. Влезот и тука е слободен, а настанот го организира ЈУ Градска библиотека „Браќа Миладиновци“ – Скопје во соработка со Кинотеката на Македонија.
Местото не е случаен декор. „Превртено“ е снимен според „Папокот на светот“ на Венко Андоновски, па една библиотека станува особено природен простор за негово повторно гледање. Книгата и филмот не ја раскажуваат приказната со исти средства: она што книжевноста го гради со реченица, внатрешен глас и јазична игра, филмот мора да го претвори во лице, улица, звук, светлина и молк.
Во посебниот текст на Паноптикум за проекцијата на „Превртено“ веќе ја отворивме токму таа врска меѓу романот и неговиот филмски живот. Филмот на Иванов-Изи ја носи приказната кон Скопје и кон една генерација фатена меѓу распадот на старите општествени сигурности и суровото лице на транзицијата.
Во центарот е Јан Лудвик – млад човек кој одбива едноставно да се вклопи во матрицата што му се нуди. Преку неговото искуство филмот допира до бунтот, политичкото влијание, љубовта, пријателството и чувството дека човек може да биде странец и во сопственото време. Според филмскиот каталог на Кинотеката, во актерската екипа се Милан Тоциновски, Сања Трајковиќ, Славиша Кајевски, Никола Ристановски, Јовица Михајловски, Ѓорѓи Јолевски и други познати имиња од македонската сцена.
Две различни врати кон македонскиот филм
Токму разликата меѓу денешните две проекции ја прави понудата интересна. Едниот филм влегува во голем современ кино-комплекс преку организирана летна програма за повторно доближување на македонската кинематографија до поширока публика. Другиот стигнува во библиотека, во институционална соработка што ги поврзува литературата, филмот и филмската меморија.
Тоа се две различни врати кон истата работа – домашното културно производство да не остане затворено во архиви, каталози и стари фестивалски програми. Кога еден филм повторно ќе добие термин, сала и гледачи, тој престанува да биде само запис во филмографијата и повторно станува живо дело.
Културниот агрегатор има смисла токму во ваков ден
Културниот агрегатор на Паноптикум е создаден за токму вакви ситуации. Културните информации често се расфрлани меѓу страници на институции, организатори, фестивали и социјални мрежи. Лесно се случува добар настан да помине не затоа што нема публика, туку затоа што публиката едноставно не дознала навреме.
Затоа агрегаторот не треба да биде само календар со датуми. Неговата вредност е во тоа на едно место да покаже што се случува, каде, кога и кому може да му биде интересно – од филмски проекции и театар, преку изложби и концерти, до книжевни промоции и фестивалски програми.
Денес изборот е јасен. Во 19:00 часот во Cineplexx – „Незаборавна пролет во едно заборавено село“. Во 20:00 часот во „Другарче“ – „Превртено“. Два македонски филма, две различни приказни и две бесплатни можности вечерта да не заврши пред домашниот екран.
Културниот живот не се мери само со големи премиери и фестивалски отворања. Понекогаш најважно е нешто многу поедноставно – да знаеме дека филмот се прикажува, каде е салата и во колку часот треба да бидеме таму.
