Во македонската култура змијата одамна живее меѓу стравот, митот и почитта. Во природата, пак, таа има многу попрецизна улога: го држи рамновесието на екосистемот, покажува каде е здрав пределот и потсетува дека дивиот свет не постои за да ни биде удобен, туку за да биде жив.
Токму затоа бесплатната проекција на документарецот „Европа: Еден континент, пет света“, што Македонското еколошко друштво ја организира по повод Светскиот ден на змиите, не е само уште еден културен настан во летниот календар на Скопје. Таа е мал јавен час по екологија, филм и македонска природна реткост – со Голем Град во главната улога.
Филмска проекција во дворот на Кинотеката
Проекцијата ќе се одржи на 17 јули, петок, во 20.30 часот, во дворот на Кинотеката на Македонија во Скопје. Настанот е бесплатен, филмот е со превод на македонски јазик и е соодветен и за деца. Официјалната програма на Кинотеката ја потврдува проекцијата на „Европа: Еден континент, пет света“ за петок, 17 јули, во 20.30 часот, со наведени автори Кристијан Баумајстер и Јозеф Каут и времетраење од 51 минута.
Станува збор за воведната епизода од шестделниот документарен серијал „Europe – One Continent Five Worlds“, продукција на „Light & Shadow TV“. Според продукцијата, серијалот е сниман повеќе од 1.000 денови, на 50 локации во речиси 30 земји, како еден од најамбициозните европски документарни проекти за дивиот свет.
Една од тие локации е Голем Град, најголемиот природен остров на македонска територија, скриен во водите на Преспанското Езеро. За Паноптикум, оваа проекција е природно продолжение на темите за водните ресурси на Македонија, за Голем Град во Преспанско Езеро и за пошироката рубрика Екологија, бидејќи прашањето за природата не се решава само со заштитени зони, туку и со јавна свест.
Голем Град, Змиски остров и вистинскиот симбол на островот
Голем Град кај народот често се препознава како „Змиски остров“. Најчесто во јавната имагинација се врзува со поскокот (Vipera ammodytes), чија стабилна популација, според податоците од Македонското еколошко друштво, брои околу 200-300 возрасни единки. Но вистинскиот симбол на островот во оваа приказна е змијата-рибарка (Natrix tessellata) – водна, ненаметлива, фасцинантна и екосистемски важна.
Пред дваесетина години нејзината популација на Голем Град се проценувала на околу 25.000 единки. Денес, според соопштението на МЕД, таа е намалена на нешто повеќе од 5.000 единки, главно поради климатски и човечки фактори. Токму оваа змија ја следеле камерите на филмската екипа, придружувана и од херпетологот Драган Арсовски од Македонското еколошко друштво.
Во таа бројка има повеќе од статистика. Има предупредување. Кога исчезнува дел од еден вид, не исчезнува само животно од кадарот. Се менува ритамот на островот, синџирот на исхрана, водната тишина, односот меѓу човекот и пределот. Природата најретко вика; таа најчесто се повлекува.
Разговор со херпетологот Драган Арсовски
По проекцијата ќе следи разговор со Драган Арсовски, херпетолог во МЕД, кој бил вклучен во подготовките за снимањето и континуирано ги спроведува истражувањата на водоземци и влекачи на Голем Град. Тоа е можеби најважниот дел од вечерта: моментот кога филмската слика се враќа на теренот, кај луѓето што со години ја следат живата стварност зад убавите кадри.
Змиите се една од оние животински групи за кои човекот најбрзо создава предрасуда. Ретко прашува што прават во природата, а уште поретко зошто нивното присуство значи здрав екосистем. Светскиот ден на змиите е воспоставен токму за подигање на јавната свест за нивната улога, а во Македонија, според податоците од МЕД, можат да се сретнат 16 видови змии.
Кога документарниот филм станува јавна еколошка лекција
Добриот документарец за дивиот свет не треба само да нѐ восхити. Треба малку и да нѐ засрами. Да нѐ потсети дека знаеме повеќе за далечни предели отколку за островот што лежи во нашето езеро; дека ни е полесно да се плашиме од змија отколку да ја разбереме; дека природата, кога ќе влезе во филм, обично веќе бара помош.
Проекцијата се реализира во рамки на проектот „ПреспаНЕТ III – зачувување на биолошката разновидност на прекугранична Преспа“, поддржан од Prespa-Ohrid Nature Trust (PONT), Фондацијата Aage V. Jensen и EuroNatur. Тоа ја поставува вечерта во поширок контекст: Преспа не е само пејзаж, туристичка можност или географска разгледница. Таа е жив систем во кој водата, островот, птиците, влекачите, луѓето и климатските промени се дел од иста приказна.
Ако една бесплатна филмска вечер успее да направи барем неколкумина гледачи утре поинаку да помислат на змиите, на Голем Град и на Преспа, тогаш филмот ќе ја исполни својата најважна еколошка задача: да ја врати љубопитноста таму каде што долго стоел стравот.
