Meta се најде под силен регулаторен притисок на два различни континента за две различни области од нејзиното работење. На 14 ноември италијанскиот орган за заштита на личните податоци ја казни компанијата со 805 милиони евра поради пристап до фотографии, видеа и метаподатоци од смартфоните на корисниците на Facebook без специфична согласност. Само четири дена претходно, Врховниот изборен суд на Бразил му изрече на Facebook казна од 7,5 милиони реали поради нецелосно и задоцнето постапување по судски налози во текот на претседателската изборна кампања.
Случаите немаат иста правна основа, ниту се однесуваат на исто однесување. Заедно, сепак, покажуваат нешто што станува сè повидливо: државните институции веќе не го разгледуваат Facebook само како технологија или приватна услуга, туку како инфраструктура што навлегува во приватниот простор на човекот и во начинот на кој се организира јавната политичка комуникација.
805 милиони евра поради пристап до галеријата на телефонот
Најголемата од двете санкции доаѓа од Италија. Италијанскиот орган за заштита на личните податоци – Garante соопшти дека Meta Platforms Ireland Limited е казнета со 805 милиони евра поради начинот на кој Facebook за Android пристапувал до фотографии, видеа и поврзани метаподатоци зачувани во телефоните на корисниците.
Во центарот на случајот е функцијата со која Facebook предлага фотографии и видеа од галеријата како можни содржини за објавување. Таа е достапна од 2023 година. Според регулаторот, пристапот бил врзан со една општа дозвола што важела за повеќе функции на апликацијата, а известувањето пред нејзиното активирање не му давало на корисникот доволно јасна претстава дека со дозволата се отвора пристап и до галеријата.
Проблемот не е само во тоа што апликацијата можела да „види“ фотографија што подоцна би ја предложила за објавување. Со целосно одобрена системска дозвола, Facebook можел да добие пристап до целата фотографска архива и до нејзините метаподатоци, по правило на трајна основа. Функцијата, според Garante, била поставена како активна по стандард.
Регулаторот проценува дека случајот опфаќа околу 20 милиони корисници на Android во Италија. Истрагата започнала во јули 2025 година, по пријава на Центарот за заштита на потрошувачите во Болцано. Казната, според Garante, изнесува приближно 0,47 отсто од глобалниот приход на групацијата.
Прашањето не е само дали сме притиснале „дозволи“
Италијанската одлука погодува во едно од најчувствителните места на современата дигитална економија: што навистина значи согласноста на корисникот.
Во правна смисла, Garante се повикува на член 122 од италијанскиот Кодекс за приватност, преку кој се применуваат правилата од европската ePrivacy рамка. Логиката е дека смартфонот е дел од приватната сфера на човекот, па пристапот до информациите во него бара слободна и информирана согласност. Општото одобрение за пристап до уредот не мора да значи валидна согласност за секоја поединечна функција што подоцна ќе го користи тој пристап.
Meta сега има 60 дена да воведе посебно и конкретно барање за согласност и јасно да објасни зошто функцијата бара пристап до галеријата и како може да се исклучи. Таа треба стандардно да остане неактивна, вклучително и кај корисниците што претходно дале поширока дозвола за пристап.
Постапката, важно е да се нагласи, не утврдувала дали фотографиите и видеата биле користени за тренирање модели на вештачка интелигенција. Meta го негира таквото користење. Италијанскиот регулатор посебно наведува дека може да ја испитува новата функција воведена во 2026 година, која овозможува обработка на содржини од галеријата во облак. И извештајот на n-tv ја прави оваа разлика – сегашната казна не е пресуда за употреба на фотографиите за вештачка интелигенција.
На Panoptikum неодамна пишувавме и за пресудата од 25 милијарди долари против Meta во Ново Мексико, каде повторно во центарот беше прашањето колку корисникот навистина знае и разбира кога на платформата ѝ доверува лични податоци. Италијанскиот случај е различен, но ја враќа истата дилема: согласноста има смисла само ако човекот јасно знае на што се согласува.
Во Бразил проблемот не е приватноста, туку изборната моќ на платформата
Вториот случај ја отвора другата страна на влијанието на Meta. На 10 ноември Врховниот изборен суд на Бразил – TSE едногласно го казни Facebook Serviços Online do Brasil со 7,5 милиони реали поради непочитување на судски налози поврзани со вториот круг од претседателските избори во 2026 година.
Постапката била отворена по претставка во која се поставувале прашања за можни разлики во дистрибуцијата и досегот на содржините на претседателските кампањи, за наводно неавтентични профили, означувањето синтетички содржини и контролата на платеното промовирање.
Тука е потребна важна разлика. Казната не значи дека судот со неа утврдил оти Facebook намерно ја нарушил изборната рамнотежа. Санкцијата се однесува на начинот на кој компанијата постапувала по судските барања – дел од налозите не биле исполнети, други биле исполнети доцна или нецелосно, а дел од доставените информации судот ги оценил како недоволно транспарентни.
Според образложението на судијата Marco Aurélio Bellizze, технолошките промени не можат да создадат простори на моќ што остануваат надвор од правниот надзор, особено кога тие простори влијаат врз формирањето на политичката волја.
Кога алгоритмот станува дел од јавниот простор
Ова е точката во која италијанскиот и бразилскиот случај почнуваат да се допираат. Во едниот, платформата навлегува во просторот зад екранот – фотографиите и видеата што човекот ги чува на сопствениот телефон. Во другиот, нејзините системи влијаат врз просторот пред екранот – што ќе стане видливо, колку далеку ќе стигне и како ќе се распределува политичката комуникација.
Тоа е и причината зошто спорот околу големите платформи одамна не е само спор за технологија. Како што пишувавме и во анализата за онлајн новинарството и новата борба за внимание, алгоритмите веќе учествуваат во изборот на она што станува видливо за јавноста. Во изборна кампања, таа функција добива уште поголема политичка тежина.
Двете казни веројатно нема сами по себе да го сменат деловниот модел на Meta. Италијанската одлука, сепак, бара конкретна промена во начинот на кој Facebook бара пристап до приватната галерија, додека бразилската испраќа порака дека платформата мора навреме и проверливо да одговара на судските барања во изборниот процес.
За корисникот суштината е попрактична од сите правни формулации. Дозволата дадена на една апликација не е ситен технички чекор, а алгоритмот што одлучува што ќе видиме не е неутрална заднина. И едното и другото се дел од инфраструктурата преку која денес ги чуваме приватните спомени, комуницираме и го разбираме јавниот свет.
