Суд во американската сојузна држава Ново Мексико ѝ наложи на Meta Platforms да плати 25 милијарди долари откако порота утврди дека компанијата ги доведувала корисниците во заблуда во врска со приватноста и начинот на кој Facebook постапувал со нивните податоци. Одлуката беше донесена на 21 октомври 2026 година, а Meta најавува жалба.
Случајот произлегува од една од најголемите кризи во историјата на Facebook – скандалот Cambridge Analytica, кој отвори прашања за тоа колкава контрола навистина имаат корисниците врз информациите што им ги доверуваат на дигиталните платформи.
Повеќе од 43 милиони прекршувања
Поротата во септември утврди дека 26 од 29 изјави на компанијата и нејзиното раководство што биле предмет на постапката биле доведувачки во заблуда. Врз таа основа биле утврдени повеќе од 43 милиони прекршувања на законите за заштита на потрошувачите во Ново Мексико.
Според Reuters, судијата Френсис Метју оценил дека примената на максималната законска казна би можела да доведе до износ поголем од 219 милијарди долари. Конечната казна сепак е определена на 25 милијарди долари.
Meta во текот на постапката барала значително понизок износ и тврдела дека државата не покажала дека секој од опфатените жители навистина бил доведен во заблуда или претрпел конкретна штета. Компанијата ја оспорува и методологијата според која се пресметани милионите прекршувања.
Од Cambridge Analytica до прашањето кој навистина ги контролира податоците
Во основата на спорот повторно се појавува Cambridge Analytica. Британската консултантска компанија преку апликација од трета страна добила пристап до податоци од десетици милиони профили на Facebook без директна согласност од сите засегнати корисници. Податоците потоа биле користени за политичко профилирање и насочено рекламирање.
Associated Press наведува дека случајот во Ново Мексико се однесувал и на тврдењата што Facebook им ги давал на корисниците за контролата врз личните податоци и за сопствените политики на платформата.
Ова е причината поради која пресудата има поголема тежина од самиот износ. Дигиталните платформи со години бараат од корисникот да прифати услови, да избере поставки и да даде согласност. Судскиот спор отвора многу понепријатно прашање: колку вреди таа согласност ако корисникот донесува одлука врз основа на неточна или нецелосна претстава за тоа што навистина се случува со неговите податоци?
На Panoptikum веќе пишувавме за тоа како приватноста станува централно прашање кога технологијата сè подлабоко навлегува во личниот простор. Случајот со Facebook покажува дека тоа прашање не почнува со новата генерација уреди или со вештачката интелигенција. Неговите корени се во самиот деловен модел на интернет-платформите што со години растеа врз собирање, анализа и комерцијална употреба на огромни количества лични информации.
25 милијарди долари не значат дека случајот е завршен
Пресудениот износ не треба да се чита како пари што веднаш ќе бидат префрлени во буџетот на Ново Мексико. Meta најавува жалба, а правната постапка може да продолжи долго и да ја промени конечната висина на обврската.
Според законите на Ново Мексико, средствата наплатени преку вакви казни се насочуваат кон образовниот систем на сојузната држава. Државниот обвинител Раул Торез ја претстави пресудата како порака дека големината на една технолошка компанија не ја ослободува од обврската точно да ги информира корисниците.
И Meta има своја правна позиција: компанијата смета дека казната е прекумерна и дека начинот на кој се пресметуваат прекршувањата отвора уставни прашања. Токму затоа конечниот исход допрва ќе се решава пред повисоките судски инстанции.
Она што веќе не може да се врати назад е поширокото прашање што случајот повторно го отвори. Во економија во која личните податоци се дел од деловната вредност на платформите, приватноста повеќе не е само ставка во поставките на профилот. Таа станува прашање на доверба, одговорност и на тоа колку далеку може да оди една компанија кога корисникот не може целосно да види што се случува зад екранот.
Извори
– Reuters – судската одлука, износот од 25 милијарди долари, над 43 милиони прекршувања, 26 од 29 спорни изјави и најавената жалба на Meta.
– Associated Press – дополнителна потврда за пресудата, Cambridge Analytica,
