Кога човек ќе ја отвори темата за односите меѓу мажите и жените, најчесто разговорот се движи по познатите патеки – права, улоги, културни модели, стереотипи. Но постои и една друга линија на размислување, помалку популарна, а сепак вознемирувачка. Таа се однесува на нешто што не е само културно или социјално, туку и биолошко: дали разликите меѓу половите навистина почнуваат да се намалуваат?
Некои научници предупредуваат дека живееме во време на промена во кое традиционалните биолошки и општествени разлики меѓу мажите и жените постепено се замаглуваат. Мажите стануваат поженствени, а жените помажествени. Тоа не е само метафора за променетите општествени улоги, туку и хипотеза за долгорочна биолошка трансформација на човечкиот вид.
Кога еволуцијата ја менува сликата на човекот
Италијанскиот онколог и поранешен министер за здравје Умберто Веронези уште пред години предупредуваше дека човештвото можеби се движи кон еден „единствен модел“. Според неговото гледиште, со текот на времето биолошките разлики меѓу половите би можеле да се намалуваат.
Веронези сметаше дека општествените промени влијаат и врз биологијата. Мажите, на пример, повеќе не живеат во услови на постојана борба за физички опстанок како во минатото, што може да влијае врз нивото на машките хормони. Од друга страна, жените преземаат сѐ поактивна улога во јавниот живот, во економијата и во политиката, па и нивниот биолошки и психолошки профил се менува.
Во таков контекст, според оваа теорија, во иднина сексуалноста може да ја изгуби својата примарна репродуктивна функција. Технологиите како асистирана репродукција и напредните медицински процедури веќе го одделуваат раѓањето на децата од традиционалниот сексуален чин.
Во таков свет, сексот може сѐ повеќе да се доживува како емотивен или интимен однос меѓу луѓето, а не како единствен пат до потомство. Ако е така, тогаш изборот на партнер би можел да стане многу пофлексибилен отколку што бил низ историјата.
Дали навистина се намалуваат разликите меѓу половите?
Во последните децении, улогата на жените во општеството значително се промени. Од крајот на Втората светска војна па до денес, жените сѐ поактивно влегуваат во политиката, науката, економијата и сите други области на јавниот живот. Тоа е факт кој ретко кој го оспорува.
Но некои истражувања паралелно покажуваат и други трендови. Според голема научна анализа објавена во списанието Human Reproduction Update, квалитетот и концентрацијата на сперматозоидите кај мажите во западните земји значително опаднале во последните децении.
Тоа не значи дека машкиот род исчезнува, како што понекогаш сензационалистички се тврди, но трендот е доволно сериозен за научниците внимателно да го следат.
Сексологот Кјара Симонели, која долго време се занимава со истражување на човечката сексуалност, предупредува дека не треба да се прават драматични заклучоци. Според неа, промените што ги гледаме денес се дел од поширок процес на ослободување од старите стереотипи.
Тоа значи дека луѓето можеби ќе имаат повеќе слобода да го дефинираат сопствениот идентитет и сопствената сексуалност. Но биолошките разлики меѓу половите, барем според денешните научни сознанија, нема да исчезнат преку ноќ.
Екологија, хемикалии и машката плодност
Друг аспект кој често се спомнува во оваа дискусија е влијанието на животната средина врз репродуктивното здравје.
Научниците веќе долго време предупредуваат дека одредени индустриски хемикалии можат да делуваат како таканаречени ендокрини нарушувачи. Тоа се супстанции кои можат да влијаат врз хормоналниот систем на човекот.
Меѓу нив се споменуваат диоксини, некои пестициди и други индустриски соединенија. Некои студии укажуваат дека изложеноста на вакви супстанции може да влијае врз плодноста, врз развојот на репродуктивните органи и дури врз соодносот на раѓање меѓу машки и женски деца.
Но важно е да се нагласи дека науката во оваа област сѐ уште не дала конечни одговори. Многу од овие врски се предмет на истражување, а причинско-последичните односи се сложени и често контроверзни.
Бисексуалноста низ историјата
Кога се зборува за бисексуалност, често се создава впечаток дека станува збор за современ феномен. Но историјата покажува дека работите не се толку едноставни.
Во античка Грција, на пример, постоеле специфични општествени правила кои дозволувале односи меѓу мажи и момчиња. Но тие односи биле строго регулирани со културни норми и немале исто значење како денешното разбирање на сексуалната ориентација.
Историчарката Ева Кантарела укажува дека во античкото општество не постоела слободна индивидуална одлука за сексуалниот идентитет. Наместо тоа, постоеле строги правила кои ја дефинирале општествената и моралната структура на тие односи.
Со други зборови, она што денес го нарекуваме сексуална ориентација тогаш имало сосема различно значење.
Духовната интерпретација на кризата
Покрај научните и социолошките објаснувања, постојат и духовни толкувања на промените во односите меѓу мажите и жените.
Некои автори, како Милан Радовановиќ, ја гледаат кризата на половите улоги како духовен проблем. Според неговата интерпретација на библиската приказна за Адам и Ева, нарушувањето на природниот однос меѓу мажот и жената започнува кога мажот не ја презема одговорноста која му е доверена.
Во таа симболична интерпретација, Адам не успева да ја исполни својата улога на водач и заштитник, а Ева ја бара духовната насока на друго место. Тоа не е нужно историска или научна анализа, туку обид да се објасни кризата на современиот човек преку религиозна метафора.
Дали навистина живееме во време на „меѓуполова загрозеност“?
Прашањето што останува е едноставно, но тешко: дали навистина живееме во време кога машкото и женското исчезнуваат како јасни категории?
Науката денес не дава едноставен одговор. Дел од промените се несомнено културни. Дел се биолошки. Дел се последица на технологијата.
Но едно е сигурно. Односот меѓу мажот и жената никогаш не бил статичен. Тој секогаш се менувал со времето, со општеството и со начинот на кој човекот го разбира самиот себе.
А можеби токму таму се крие вистинското прашање – не дали половите исчезнуваат, туку дали ние како општество сме подготвени да разбереме што всушност се случува со човекот во овој нов век.
