Франција е подготвена да помогне во олеснувањето на дијалогот меѓу Скопје и Софија, доколку модалитетите за такво вклучување бидат усогласени со двете страни. Ова го изјави францускиот амбасадор во Македонија, Кристоф Ле Риголер, во емисијата „Европат“ на ТВ 24, во момент кога македонскиот европски пат и натаму е заглавен во прашањето за уставните измени и односите со Бугарија.
Пораката од Париз не носи нова формална преговарачка рамка, но отвора простор за дипломатско посредување во она што во изминатите години се покажа како најтешкиот политички јазол на македонската евроинтеграција. Според Ле Риголер, целта би била повторно да се воспостави доверба меѓу Скопје и Софија, а Франција е меѓу земјите членки што се заинтересирани Македонија да излезе од сегашниот застој.
Франција нуди олеснување на дијалогот, не нов договор
Во интервјуто францускиот амбасадор рече дека Париз е подготвен да го олесни дијалогот според формат што би бил прифатлив за двете страни. Во центарот на неговата порака е обновувањето на довербата – услов без кој тешко може да се очекува политички пробив во односите меѓу Македонија и Бугарија. Тоа е значајна нијанса. Олеснувањето на дијалогот не значи автоматски промена на договорените европски услови, ниту на преговарачката рамка од 2022 година. Советот на Европската Унија тогаш ја одржа првата меѓувладина конференција со Македонија, додека понатамошното завршување на отворачката фаза беше поврзано со уставните измени.
И актуелната официјална документација на Европската комисија покажува дека тој услов не е отстранет. На страницата на Европската комисија за пристапниот процес на Македонија се наведува дека скринингот е завршен во декември 2023 година, додека отворањето на првиот кластер останува поврзано со исполнувањето на договорените услови.
Дипломатски простор постои, формалната рамка останува
Токму тука треба да се бара тежината на изјавата на Ле Риголер. Француската понуда не треба да се чита како најава дека Париз подготвува замена за постојната европска рамка, туку како сигнал дека постои политичка волја повторно да се создаде канал за разговор меѓу двете соседни земји.
Последните недели веќе се појавија сигнали дека европските партнери бараат простор за поактивен дипломатски ангажман. Panoptikum неодамна пишуваше за можностите за нов европски формат во разговорите меѓу Македонија и Бугарија, како и за фактот дека евентуалното политичко посредување не ја менува автоматски формалната позиција на Брисел.
Истата граница меѓу дипломатијата и формалната процедура е важна и сега. Идеите што циркулираат за можни разговори, гаранции или посредување може да создадат политички простор, но секој конкретен механизам би морал да добие согласност од засегнатите страни и да се вклопи во поширокиот европски процес.
Ле Риголер, според пренесените делови од интервјуто, не навлегува во тоа дали Европската комисија директно ќе биде вклучена во евентуалниот нов дијалог. Неговата порака е дека Франција, како и други членки на ЕУ, останува заинтересирана за излез од застојот.
Случајот „Ива Михајлова“ влезе и во разговорот за довербата
Интервјуто опфати и друго прашање што во последните недели дополнително ги оптовари односите меѓу Скопје и Софија – случајот со Ива Михајлова. Ле Риголер порача дека, без оглед на политичката и дипломатската димензија што ја доби случајот, најважно е правдата да биде задоволена и да се има предвид дека во постапката постои жртва.
Михајлова е обвинета во постапка за сообраќајна несреќа со смртни последици, а откако стана недостапна за македонските органи и се појави во Бугарија, случајот предизвика нови дипломатски тензии. На 22. октомври беше одлучено судењето да продолжи во нејзино отсуство, а следното рочиште е закажано за 9 ноември.
Изјавата на францускиот амбасадор во овој контекст е внимателно поставена: билатералните спорови и различните политички толкувања не треба да го заменат функционирањето на правосудните институции. Во период во кој секој нов спор меѓу Скопје и Софија лесно добива пошироко политичко значење, таквата порака директно се врзува и со неговиот повик за обновување на довербата.
Следниот чекор зависи од тоа дали понудата ќе стане конкретна
Француската дипломатија има посебна улога во сегашната фаза на македонскиот европски процес, бидејќи токму за време на француското претседателство со Советот на ЕУ во 2022. година беше постигната формулата што овозможи одржување на првата меѓувладина конференција. Четири години подоцна, процесот сè уште не премина во отворање на првиот преговарачки кластер.
Затоа најновата изјава на Ле Риголер има политичка тежина, но не треба да ѝ се припишува повеќе од она што е кажано. Франција нуди помош за повторно воспоставување дијалог. Дали од таа понуда ќе произлезе конкретен формат, посредување или нова дипломатска иницијатива ќе зависи од Скопје, Софија и од поширокото европско усогласување.
Во меѓувреме, формалната европска равенка останува иста: дипломатскиот простор може да се проширува, но напредокот во пристапниот процес и натаму е врзан за условите што веќе се содржани во европската преговарачка рамка. Токму разликата меѓу тие две нивоа – политичкиот дијалог и правната процедура – ќе покаже дали најновиот сигнал од Париз може да прерасне во вистински обид за деблокада.
