Предлогот што требаше да донесе построги правила за пушењето сè уште не стигнал до конечна собраниска одлука. Осум амандмани, дополнителни мислења од експерти и стопанството и спорот околу можноста за посебни пушачки простории ја забавија процедурата. Министерството за здравство останува против решенија што, според него, би можеле да создадат простор за заобиколување на забраните.
Новиот Закон за заштита од употребата на производи од тутун или сродни производи, кој беше најавуван како едно од позначајните заострувања на политиката против пушењето во Македонија, останува заглавен во собраниската процедура.
Иако Владата го усвои предлог-законот на 2. јуни 2026. година, со што беше отворен патот за негово разгледување во Собранието, законското решение до крајот на септември сè уште не е донесено. Предлогот стигнал до второ читање во Комисијата за здравство, но постапката е забавена по поднесувањето на осум амандмани.
Осум амандмани ја запреа постапката
Од Собранието информирале дека дел од пратениците побарале дополнителни мислења од домашни експерти, од стопанственици и од субјекти поврзани со производството на тутунски производи. Во постапката веќе било земено предвид и мислење од Светската здравствена организација. Комисиската расправа треба да продолжи откако ќе пристигнат побараните мислења.
Токму ова дополнително консултирање практично го одложи продолжувањето на процедурата и го отвори прашањето колку од првично најавените рестриктивни одредби ќе останат во конечниот текст.
Најспорно прашање – дали да има посебни пушачки соби
Меѓу поднесените амандмани се наоѓа и предлог со кој би се овозможиле посебни простории за пушење во угостителски објекти, фирми и институции.
Министерството за здравство се противи на таквата можност. Министерот за здравство Сашо Клековски оценува дека пушачките соби би барале сложени технички услови, меѓу кои системи со негативен воздушен притисок, и дека нивното воведување би можело да создаде практични проблеми при контролата и спроведувањето на законот. Министерството смета дека постојното решение е поефикасно за постигнување на главната цел – намалување на изложеноста на тутунски чад.
Законот е веќе ублажен во однос на првичните најави
Предлог-законот во меѓувреме претрпел повеќе измени.
Наместо апсолутна забрана за пушење во сите делови на угостителските објекти, последната верзија предвидува можност за пушење на посебно уредени тераси. Според објавените детали, тие треба да бидат отворени најмалку од две страни, а угостителските објекти би имале определен рок за приспособување. Во дел од верзиите на предлогот се наведува и услов за отворен покрив и одвоен пристап за непушачите. Тоа покажува дека во процесот на консултации веќе е направен обид да се најде рамнотежа меѓу јавно-здравствените цели и барањата на угостителскиот и деловниот сектор.
Забраната би ги опфатила и електронските цигари
Една од поважните новини е што ограничувањата не се однесуваат само на класичните цигари. Предлогот опфаќа и електронски цигари и сродни никотински производи, со што законодавецот се обидува да го прошири опфатот на правилата и врз поновите форми на употреба на никотин. Предвидена е забрана за пушење во затворени јавни простории, јавни институции, приватни фирми, образовни и здравствени установи и на други места каде престојуваат поголем број луѓе.
Забрана и во автомобил кога има дете
Предлогот предвидува и посебна заштита за малолетниците.
Пушењето би било забрането во автомобил доколку во него се превезува дете. Ограничувања се предвидуваат и на автобуски и железнички станици, како и во непосредна близина на определени институции. Во одредени случаи се споменува и минимална оддалеченост од 20 метри од објектите во кои важи засилен режим на заштита.
Не се забрануваат производството и продажбата
Важно е да се направи разлика меѓу употребата и продажбата на тутунски производи. Предлог-законот, според достапните информации, не предвидува општа забрана за производство, увоз, извоз или продажба на цигари, електронски уреди или други сродни производи. Неговата основна функција е регулирање на местата и условите во кои тие смеат да се употребуваат.
Од најавена брза постапка до повеќемесечен застој
Процесот првично беше претставуван како релативно брз, а во јавноста се споменуваше и почеток на примена од 1. март. До крајот на септември законското решение не е донесено, а неговата конечна содржина зависи од расправата за амандманите и од дополнителните стручни и стопански мислења што ги очекуваат пратениците. Тоа значи дека во овој момент не може со сигурност да се каже ниту кога законот ќе биде ставен на конечно гласање, ниту дали сите сегашни одредби ќе останат непроменети.
Јавно здравје наспроти практичната примена
Суштинската дебата се движи околу две прашања.
Од една страна е настојувањето на здравствените власти да се намали изложеноста на граѓаните на тутунски чад и никотински производи, особено во затворени и јавни простори и во присуство на деца. Од друга се практичните и економските прашања што ги отвораат угостителството, стопанството и дел од пратениците: како да се применат правилата, колкав период ќе биде потребен за адаптација на објектите и дали треба да постојат контролирани исклучоци.
Токму од исходот на таа расправа ќе зависи конечниот облик на законот. Засега е извесно само дека постапката продолжува – но подоцна од првично најавеното и со повеќе отворени прашања отколку на почетокот.
