Владата бара поголема предвидливост и европско посредништво во разговорите со Бугарија, додека Мицкоски не прифаќа дека Македонија е изоставена од идните планови за проширување. Брисел останува на ставот дека договорените уставни измени се неопходниот следен чекор.
Македонија повторно бара излез од европскиот застој
Македонската евроинтеграција повторно влегува во период во кој дипломатските формулации стануваат речиси подеднакво важни како и формалните одлуки. Од Скопје сè погласно се испраќа порака дека долгогодишниот застој во односите со Бугарија не може бесконечно да се решава само како билатерално прашање, туку дека е потребна поактивна улога на Европската Унија. Во таа насока се отвора можноста идните разговори со Софија да се водат во поширок европски формат, со присуство или посредништво на претставници на ЕУ.
Таквиот пристап за македонската Влада би требало да обезбеди две работи: прво, спорните прашања да бидат разгледувани пред европските институции; и второ, евентуалните договори да имаат поголема политичка тежина и предвидливост.
Засега нема официјална потврда дека е воспоставен нов институционален формат за разговори меѓу Скопје и Софија.
Од билатерален спор кон европско посредништво?
Прашањето што сега се поставува е дали Брисел може да добие поактивна улога во надминувањето на македонско-бугарскиот спор. Идејата не е без политичка логика. Македонската страна подолг период нагласува дека сака гаранции оти евентуалното исполнување на сегашните услови нема подоцна да биде проследено со нови барања што би го блокирале процесот. Оттука произлегува инсистирањето на предвидливост.
Во суштина, Скопје бара европскиот пат да не зависи од постојано отворање нови билатерални прашања, туку од јасно утврдени критериуми што ќе важат до членството. Евентуалниот „европски формат“ би имал пошироко значење од обична средба меѓу претставници на Македонија и Бугарија.
Прашањето е дали Европската Унија е подготвена да преземе таква улога.
Мицкоски: Нема информација дека Македонија останува без патоказ
Паралелно со прашањето за Бугарија, во Скопје се отвори и нова дилема – дали Македонија може да остане надвор од идните европски патокази за проширување.
Премиерот Христијан Мицкоски изјави дека нема информација оти земјата нема да добие патоказ за пристапување во Европската Унија и ги оспори медиумските толкувања дека Македонија би можела да остане надвор од новите проекции на Брисел. Неговата аргументација се темели врз принципот дека процесот треба да биде заснован врз заслуги.
Според ова гледиште, доколку земјата исполнува реформски обврски, би било тешко да се објасни нејзиното изоставување од механизми што треба да ја забрзаат интеграцијата.
Овде е потребна важна разлика. Нема официјална одлука со која е потврдено дека Македонија е исклучена од иден патоказ, но истовремено нема ниту формална европска одлука со која таков специфичен патоказ веќе ѝ е доделен. Затоа политичките изјави и медиумските проекции не треба да се изедначуваат со институционални одлуки на ЕУ.
Реформите се аргумент, но не ја отстрануваат политичката блокада
Владата има конкретен аргумент кога зборува за реформскиот напредок.
Европската комисија во мај 2026. година одобри нова исплата за Македонија од 65,7 милиони евра преку Инструментот за реформи и раст за Западен Балкан. Со тоа вкупно ослободените средства за земјата во рамките на овој инструмент достигнаа 142,1 милион евра. Комисијата наведе дека исплатата е поврзана со спроведени реформски чекори, меѓу другото во образованието и дигитализацијата.
Во јули при посетата на Скопје еврокомесарката за проширување Марта Кос повторно го истакна напредокот во спроведувањето на Реформската агенда, но разговорите ги поврза и со поширокиот процес на пристапување, постепената интеграција и реформите во владеењето на правото. Тоа покажува дека Македонија не е земја без реформско движење.
Реформскиот напредок и формалното продолжување на пристапните преговори не се иста работа. Тука е наоѓа јазолот на македонската евроинтеграција.
Брисел останува на истата позиција за уставните измени
И покрај сите дискусии за нови патокази, европски формати и дополнителни гаранции, официјалната позиција на Европската Унија за следниот формален чекор на Македонија засега не е променета. При посетата на Скопје на 2. јуни 2026. година, претседателот на Европскиот совет Антонио Кошта изјави дека усвојувањето на договорените уставни измени останува неопходниот следен чекор кон формалното продолжување на пристапните преговори.
И Европската комисија во својот пакет за проширување наведе дека Македонија треба да ги донесе потребните уставни измени во согласност со заклучоците на Советот од јули 2022 година. Тоа значи дека нов европски посреднички формат, доколку воопшто биде воспоставен, сам по себе не би значел автоматско укинување на постојните услови.
Неговата функција би можела да биде политичка: да создаде доверба, да ја зголеми предвидливоста и евентуално да помогне во дефинирањето на односите меѓу Скопје и Софија по следниот чекор.
Македонија има почнати преговори, но првиот кластер останува закочен
Македонија е кандидат за членство во ЕУ од 2005. година. Во март 2020. година Европскиот совет ја одобри одлуката за отворање пристапни преговори, а во јули 2022. година се одржа меѓувладина конференција. Скрининг-процесот беше завршен во декември 2023. година. Отворањето на првиот кластер – „Темели“ – сè уште зависи од исполнувањето на договорените услови.
На состанокот на Комитетот за стабилизација и асоцијација во февруари 2026. година беше повторено дека земјата треба да ги спроведе условите утврдени во заклучоците на Европскиот совет од 2022 година, паралелно со реформите во владеењето на правото, јавната администрација и заштитата на правата на заедниците. Со други зборови, македонската европска приказна денес има необична структура: процесот е формално започнат, реформите продолжуваат, европските средства пристигнуваат – но суштинскиот преговарачки механизам не се движи со брзината со која Скопје би сакал.
Најголемиот ризик повеќе не е само блокадата
Долги години македонската јавност ја гледаше блокадата како главниот проблем. Сега се појавува уште еден. Додека Македонија се обидува да најде излез од сопствениот застој, процесот на проширување за други кандидати продолжува. Тоа создава опасност разликата меѓу формалниот кандидатски статус и реалното напредување кон членство да станува сè поголема.
Прашањето веќе не е само:
„Кога Македонија ќе ја надмине блокадата?“, туку и:
„Каде ќе бидат другите кандидати кога Македонија повторно ќе почне да ги отвора кластерите?“
Токму ова му дава дополнителна тежина на барањето за европски патоказ.
„Заслуги“ – збор околу кој сите се согласуваат, но различно го толкуваат
И Скопје и Брисел често се повикуваат на принципот на заслуги.
Тој принцип има две димензии. За македонската Влада заслугите значат дека реформските резултати треба да бидат наградени со конкретно придвижување кон членството. За европските институции, пак, заслугите подразбираат не само спроведување секторски реформи, туку и исполнување на сите обврски вградени во договорената преговарачка рамка.
Токму тука се судираат двете политички логики. Македонија вели: не може реформскиот напредок бесконечно да останува без политички резултат. Брисел одговара: напредокот мора да оди заедно со исполнувањето на договорените услови. Меѓу тие две позиции се наоѓа просторот во кој Скопје сега бара ново дипломатско решение.
Може ли европскиот формат да биде компромис?
Европскиот формат не би морал да значи промена на преговарачката рамка, но би можел да создаде механизам преку кој Македонија и Бугарија би разговарале со непосредно присуство на европските институции.
За Скопје тоа би значело дека идните барања и договори ќе бидат појасно видливи и за Брисел. За Софија тоа би значело дека нејзините позиции ќе бидат изнесувани во европска институционална средина. За ЕУ, пак, таквиот формат би носел поголема одговорност за управување со спор што со години влијае врз кредибилитетот на политиката на проширување во регионот.
Дали таков механизам ќе се воспостави – сè уште не е познато.
Предвидливоста станува клучниот збор
Во целата македонска европска дебата еден збор постепено станува поважен од сите други: предвидливост.
Македонија сака однапред да знае што точно треба да исполни, што следува потоа и дали по секој исполнет услов ќе може да се појави нов. Европската Унија, од друга страна, бара исполнување на обврските што веќе се внесени во пристапната рамка. Оттаму произлегува и суштинската дипломатска задача: да се пронајде механизам во кој исполнувањето на обврските ќе биде проследено со јасен, мерлив и политички предвидлив следен чекор.
Патоказот е важен, но одлуките ќе бидат поважни
Во следниот период политичкото внимание ќе биде насочено кон тоа дали Брисел ќе понуди попрецизна визија за македонската европска перспектива. Патоказот би имал силно политичко значење. Уште поважно ќе биде што ќе содржи.
Дали ќе постојат конкретни рокови? Дали ќе има јасна врска меѓу реформите и отворањето на кластерите? Дали ЕУ ќе има поактивна улога во македонско-бугарскиот дијалог? И дали Скопје ќе добие гаранции дека исполнувањето на сегашните обврски ќе води кон следен европски чекор, наместо кон нов циклус на неизвесност?
Токму од одговорите на овие прашања ќе зависи дали актуелната дипломатска активност ќе биде само уште една епизода во долгата македонска евроинтеграциска приказна – или почеток на вистински излез од застојот.
