Израелците денес, 27. октомври 2026. година, гласаат на парламентарни избори што можат да ја одредат политичката иднина на премиерот Бенјамин Нетанјаху и составот на следната влада. Главен предизвикувач на неговиот блок е поранешниот началник на Генералштабот Гади Ајзенкот, а предизборните анкети покажаа тесна и сложена трка во која ниту еден од двата табора нема сигурен пат до мнозинство од 61 пратеник.
Ова се први парламентарни избори во Израел по нападот на Хамас од 7. октомври 2023. година и војните што следуваа во Газа и поширокиот регион. Затоа гласањето далеку го надминува вообичаеното прашање која партија ќе освои најмногу места: избирачите гласаат по три години во кои безбедноста, одговорноста на политичкото раководство, воената служба, односот кон судството, економските трошоци и позицијата на Израел во светот станаа дел од една иста политичка пресметка.
Нетанјаху бара уште еден мандат, Ајзенкот го предводи главниот предизвик
Нетанјаху, најдолговечниот премиер во историјата на Израел, бара уште еден мандат на чело на владата. Неговата партија Ликуд и сојузниците од десницата и религиозните партии влегуваат во изборите со порака дека земјата во изминатите години се соочила со исклучителни безбедносни закани и дека токму континуитетот во раководењето е неопходен во нестабилниот регион.
Наспроти него е Гади Ајзенкот, поранешен началник на Генералштабот и лидер на центристичката партија Јашар, кој стана најистакнатиот претставник на опозицискиот блок. Кампањата на неговиот табор силно се потпира врз прашањето за политичката одговорност по 7. октомври, реформите во системот на владеење и потребата од поинаква распределба на товарот на воената служба.
Токму изземањето на дел од ултраортодоксните Евреи од задолжителната воена служба стана едно од најчувствителните домашни прашања. По долг период на војна и мобилизација спорот веќе не е само правно или религиозно прашање, туку и дебата за тоа кој ја носи цената на израелската безбедносна политика.
Во Израел не се избира директно премиер
Иако кампањата во голема мера се претставува како дуел меѓу Нетанјаху и Ајзенкот, израелските избирачи не гласаат директно за премиер. Тие избираат партии што треба да ги поделат 120-те места во Кнесетот според пропорционален систем. Партиите мора да освојат најмалку 3,25% од гласовите за да влезат во парламентот, а за стабилно мнозинство се потребни најмалку 61 пратеник. Токму тука започнува најтешкиот дел од израелските избори: постизборната математика.
Последните анкети покажуваа дека и блокот околу Нетанјаху и неговите противници би можеле да останат под границата од 61 пратеник. Во таков распоред резултатот на неколку помали партии, како и однесувањето на арапските партии во Кнесетот може да стане пресудно за тоа кој ќе добие шанса да формира влада.
Како што објаснува Reuters во прегледот на израелската постизборна процедура, по објавувањето на конечните резултати претседателот Исак Херцог ќе разговара со парламентарните партии и ќе му го довери мандатот на кандидатот за кого ќе оцени дека има најголеми шанси да состави влада.
Гласање по три години војна и политички потреси
Изборите се одржуваат во политичка атмосфера што речиси целосно е обликувана од настаните по 7. октомври 2023. година. Нападот на Хамас, војната во Газа, судирите со Хезболах, воената конфронтација со Иран и меѓународниот притисок врз Израел ја променија и домашната политичка агенда.
Нетанјаху и неговите сојузници инсистираат дека Израел мора да ја задржи способноста да дејствува воено против заканите во регионот. Неговите противници, пак, бараат политичка одговорност за безбедносните пропусти пред нападот на Хамас и промена на начинот на кој се носат клучните одлуки.
Израелската политика во изминатите месеци беше под силен меѓународен притисок и поради војната во Газа. Во септември, настапот на Нетанјаху во Обединетите нации беше проследен со бојкот од делегати и протести во Њујорк, што ја покажа длабочината на дипломатските поделби околу израелската политика.
Истовремено, Израел во текот на годинава остана дел од пошироката регионална безбедносна криза, во која се преплетуваат Иран, Либан, Хезболах, Сирија и Турција. Panoptikum претходно пишуваше и за новите линии на конфронтација меѓу Израел, Иран и Турција, како и за нестабилноста што ја одржува можноста за нови воени ескалации.
Изборниот ден може да биде само почеток
Според израелската Централна изборна комисија, изборите за 26. состав на Кнесетот се одржуваат токму на 27 октомври. Гласачките места се отворени од 7 до 22 часот по локално време, по што се очекуваат првите телевизиски излезни анкети. Конечниот резултат, сепак, нема веднаш да значи и нова влада.
Associated Press наведува дека повеќе од седум милиони граѓани имаат право на глас и дека изборите во голема мера се доживуваат како оценка за долгогодишното владеење на Нетанјаху по три години војна. Истовремено, фрагментираниот партиски систем значи дека и тесна изборна победа на еден блок може да се претвори во долги коалициски преговори.
Доколку ниту Нетанјаху ниту Ајзенкот не обезбедат доволно парламентарна поддршка, Израел може да влезе во уште еден период на политичка неизвесност. Земјата веќе помина низ пет парламентарни избори меѓу 2019 и 2022 година, па прашањето не е само кој ќе освои повеќе пратеници, туку дали од резултатот ќе може да се создаде функционално мнозинство.
Затоа денешниот изборен ден има две различни битки. Првата се води на гласачките места. Втората ќе почне веднаш потоа – во преговорите за 61 пратеник. Токму таму ќе се решава дали Бенјамин Нетанјаху ќе продолжи да ја предводи израелската политика или изборите од 27 октомври 2026 година ќе означат почеток на нова политичка фаза.
