Говорот на израелскиот премиер Бенјамин Нетанјаху пред Генералното собрание на Обединетите нации беше проследен со демонстративно напуштање на салата од десетици делегати, додека на улиците на Њујорк стотици демонстранти протестираа против израелската политика и војната во Газа. Меѓу приведените беше и актерката Сузан Сарандон. Њујорк стана сцена на две паралелни политички конфронтации околу Израел, Газа и поширокиот блискоисточен конфликт.
Едната се одвиваше во салата на Обединетите нации, каде што десетици делегати демонстративно излегоа во моментот кога израелскиот премиер Бенјамин Нетанјаху го започна своето обраќање пред 81. Генерално собрание. Другата беше на улиците околу седиштето на ОН, каде што неколку стотици демонстранти протестираа против израелските воени операции и американската поддршка за Израел. Полицијата приведе дел од учесниците што го блокираа сообраќајот, меѓу нив и познатата американска актерка Сузан Сарандон. Reuters објави фотографии од нејзиното приведување, а други медиуми известија дека на протестот учествувале и повеќе други јавни личности.
Сузан Сарандон меѓу приведените демонстранти
Протестот пред седиштето на Обединетите нации собра Палестинци, Евреи, Американци со потекло од повеќе земји од Блискиот Исток, политички активисти и познати личности. Демонстрантите бараа прекин на американското вооружување на Израел и прекин на воените операции во Газа. Дел од нив седнаа на улиците околу комплексот на ОН и го блокираа сообраќајот повеќе од еден час, по што полицијата започна со приведувања. Меѓу приведените беше и Сузан Сарандон, актерка позната и по долгогодишниот политички и граѓански активизам.
Во новинарска смисла, за конкретниот настан попрецизна е формулацијата „приведена“ или „задржана од полицијата“, освен доколку дополнително не биде потврдено дека против неа е покренато формално кривично обвинение.
Десетици делегати ја напуштија салата
Додека протестите траеја надвор, драматична сцена се случи и во Генералното собрание. Десетици делегати станаа од своите места и ја напуштија салата кога Нетанјаху почна да зборува. Reuters го потврди масовното напуштање на салата, додека дел од присутните во галеријата му дадоа поддршка на израелскиот премиер. Нетанјаху реагираше остро кон дипломатите што излегоа и ги нарече „морални кукавици“. Тој потоа продолжи со говор во кој силно ја бранеше израелската воена и безбедносна политика.
Сцената беше уште една потврда за длабоката меѓународна поделба околу израелските операции во Газа и односот кон владата во Ерусалим.
Нетанјаху: Израел не извршил геноцид
Една од централните теми во говорот беше обвинението дека Израел извршува геноцид врз Палестинците во Газа. Нетанјаху категорично ги отфрли тие обвинувања и тврдеше дека Израел води војна против Хамас и други вооружени организации, а не против палестинското цивилно население. Ова останува едно од најспорните прашања во меѓународната политика.
Израел ги отфрла обвинувањата за геноцид и тврди дека неговите воени операции се насочени кон уништување на воените и организациските капацитети на Хамас. Неговите критичари, меѓу нив повеќе влади, меѓународни организации и пропалестински движења, ги посочуваат огромниот број цивилни жртви, разурнувањето и хуманитарните последици во Газа. Кога се известува за ова прашање, значајно е да се направи разлика меѓу политичките квалификации и правните постапки што сè уште се водат.
Нетанјаху возврати и кон своите критичари
Во говорот израелскиот премиер не се задржа само на Газа. Тој директно го нападна градоначалникот на Њујорк Зохран Мамдани, кој претходно го нарече Нетанјаху воен злосторник и го обвини за геноцид врз Палестинците. Нетанјаху, пак, го обвини Мамдани дека го поддржува Хамас, што градоначалникот го негира. Израелскиот премиер исто така ги критикуваше западноевропските политички лидери и ги обвини Турција и Катар дека шират невистини за Израел.
Со тоа говорот доби не само дипломатска, туку и силна политичка димензија.
Петстотини билборди низ Менхетен
Израелската комуникациска стратегија не беше ограничена само на говорницата на ОН. Според соопштение од кабинетот на Нетанјаху, израелската влада платила за поставување околу 500 произраелски и антиирански билборди, како и за десетици возила со пораки низ Менхетен. Тоа беше обид израелската позиција да биде присутна не само во дипломатската сала, туку и во јавниот простор на Њујорк.
Поимот „пропагандна офанзива“, кој го користат дел од медиумите и критичарите на Израел, претставува политичка и медиумска квалификација. Неутрално, станува збор за организирана и платена јавна комуникациска кампања на израелската влада.
Пораки и кон Иран
Нетанјаху значителен дел од настапот го искористи и за да ја брани пошироката израелска регионална политика, особено конфронтацијата со Иран и со организациите што Израел ги смета за дел од иранската регионална мрежа. Тој тврдеше дека Израел води борба на повеќе фронтови и повторно ја нагласи американската поддршка.
Нетанјаху јавно му се заблагодари на американскиот претседател Доналд Трамп, кого го опиша како важен партнер на Израел. Reuters забележува дека, и покрај тоа, во рамките на кратката посета на Нетанјаху на САД овојпат не била предвидена средба со Трамп.
Газа ја продлабочува дипломатската изолација на Израел
Во последните години прашањето за Газа стана една од најголемите точки на поделба во меѓународните односи. Нетанјаху и неговата влада тврдат дека Израел има право да се брани по нападот на Хамас од 7. октомври 2023. година, во кој, според израелските власти, беа убиени околу 1.200 лица, а 251 беше киднапиран. Израел потоа започна голема воздушна и копнена воена операција во Газа.
Палестинските здравствени власти објавуваат десетици илјади загинати во израелските операции, при што нивните бројки не прават целосна разлика меѓу борци и цивили. Израел, од своја страна, тврди дека Хамас ги користи цивилните области за своите активности.
Поради ваквите различни позиции, практично секој меѓународен настап на Нетанјаху сè почесто е придружен со протести, дипломатски реакции и остри политички пораки.
Меѓународното право останува дел од спорот
Посебна тежина во дебатата имаат и постапките пред меѓународните судови. Меѓународниот кривичен суд во 2024. година издаде налог за апсење на Нетанјаху во врска со наводни воени злосторства и злосторства против човештвото. Тоа е одделно прашање од постапката според Конвенцијата за геноцид.
Истовремено, пред Меѓународниот суд на правдата се води постапка поведена од Јужна Африка против Израел според Конвенцијата за спречување и казнување на злосторството геноцид.
Постоењето на судските постапки и привремените судски мерки не треба да се претставува како конечна правосилна судска пресуда за прашањето дали бил извршен геноцид.
ОН како огледало на глобалната поделба
Случувањата во Њујорк беа повеќе од уште еден протест или уште еден дипломатски говор. На само неколку стотици метри едни од други се одвиваа две различни форми на политички отпор. Надвор од ОН, демонстранти бараа прекин на американската воена поддршка за Израел и крај на војната. Внатре во салата, десетици дипломати со напуштањето на своите места испратија сопствена политичка порака.
Нетанјаху, пак, од говорницата на Обединетите нации категорично ги отфрли критиките и ја претстави израелската политика како неопходна борба за безбедност и опстанок.
Трите слики – приведувањето на Сузан Сарандон на улиците, празните места во салата на ОН и Нетанјаху зад говорницата – ја претставуваат пошироката политичка реалност.
Војната одамна не се води само на теренот. Таа се води и во дипломатските сали, во судовите, на улиците, преку медиумите и во борбата за тоа чија интерпретација на конфликтот ќе добие поголема меѓународна тежина.
А токму Генералното собрание на ОН уште еднаш покажа колку е голема дистанцата меѓу спротивставените позиции и колку тешко во актуелната блискоисточна криза се наоѓа заеднички дипломатски јазик.
