Реконструкцијата на Владата требаше да биде момент на нова политичка енергија, проверка на досегашниот учинок и порака дека институциите можат да се корегираат пред да бидат казнети од јавноста. Наместо тоа, заврши како уште една македонска сцена во која кадровските промени беа засенети од кавги, навреди, извинувања и демонстративно напуштање на собраниската сала.

Собранието ги избра осумтемина нови министри со по 69 гласа „за“, без учество на опозицијата во гласањето. Формално, Владата доби реконструиран состав. Политички, пак, доби уште еден тест: дали новите имиња ќе донесат работа и резултат или само ќе ја продолжат старата навика секоја промена да се претвора во партиска пресметка. За поширокиот контекст на процесот, Паноптикум веќе пишуваше во анализата „Реконструкција на Владата: нова енергија или политички маневар?“, каде што реконструкцијата беше поставена како прашање на капацитет, а не само како прашање на кадровска математика.

Осуммина нови министри и една стара дилема

Новиот состав ги отвора најчувствителните ресори токму таму каде што граѓаните најбрзо ја мерат власта: здравство, правда, земјоделство, социјална политика, локална самоуправа, култура и туризам, односи меѓу заедниците и ресор без портфолио.

За министер за земјоделство, шумарство и водостопанство е избран Борче Серафимовски од ЗНАМ. Министер за правда е Јетон Шасивари од Вреди. Агон Ферати од Вреди го презема ресорот односи меѓу заедниците, а Сашо Клековски од ВМРО-ДПМНЕ е нов министер за здравство. Седат Сулејмани од Вреди е избран за министер за култура и туризам, Ѓоко Велковски од ВМРО-ДПМНЕ за министер за социјална политика, демографија и млади, Иван Стоиљковиќ од Демократската партија на Србите во Македонија за министер за локална самоуправа, а Ерџан Демир од ВМРО-ДПМНЕ за министер без ресор.

Но листата на имиња не е суштината. Во Македонија често се менуваат функционери, а ретко се менува начинот на владеење. Затоа вистинското прашање не е дали реконструкцијата изгледа ново, туку дали ќе произведе поинаков однос кон институциите, јавните услуги и политичката одговорност.

„Нова енергија“ не се докажува со говор, туку со институционална дисциплина

Премиерот Христијан Мицкоски ја претстави реконструкцијата како обид за ново темпо, поголема одговорност и продолжување на ветувањата дадени пред граѓаните. Владината порака е јасна: функцијата не треба да се разбере како привилегија, туку како обврска. Тоа е правилна политичка формула, но во македонската реалност формулите брзо се трошат ако не се претворат во видлива промена.

Здравството не може да чека долги политички објаснувања. Правдата не може да се обнови со уште еден говор за реформи. Земјоделството не трпи празна реторика кога производителите бараат сигурност, откуп, вода, субвенции и предвидливост. Социјалната политика не смее да биде само партиска грижа за ранливите, туку систем што не ги понижува луѓето кога бараат помош.

Тука е суштинскиот тест за новите министри: не дали ќе бидат видливи во медиумите, туку дали ќе направат институциите да бидат помалку збунети, помалку партизирани и покорисни за граѓаните.

Собранието како огледало на политичката незрелост

Седницата на која беа избрани министрите не помина како мирен институционален чин. Опозициските партии ја напуштија салата, обвинувајќи за навредлив речник и недолично однесување. Според медиумските извештаи, координаторите на пратеничките групи на СДСМ, ДУИ и Алијансата за Албанците побарале јавно извинување од премиерот Мицкоски и од Иван Стоиљковиќ, тврдејќи дека кон пратеници биле упатени навреди. Реконструкцијата се одвивала во сенка на кавги, навреди и извинувања.

Токму тоа ја прави оваа реконструкција поважна од обична кадровска промена. Таа покажа дека македонската политика сè уште тешко разликува институционална расправа од партиска пресметка. Кога Собранието станува простор во кој навредата ја јаде содржината, граѓаните не добиваат јасна слика за програмите, туку уште една потврда дека политичката сцена повеќе сака конфликт отколку одговорност.

Паноптикум веќе ја отвори оваа линија во текстот „Кога Собранието станува судница без пресуда“. Проблемот не е само во острите зборови. Проблемот е во тоа што институциите постепено се навикнуваат да функционираат како сцена за меѓупартиска драматургија, а не како место каде што се носат одлуки со јасна јавна сметка.

Реконструкција или подготовка за следната изборна битка?

Опозицијата веќе ја чита реконструкцијата како политички маневар и како можна увертира за предвремени парламентарни избори. Власта, пак, инсистира дека станува збор за освежување на тимот, забрзување на процесите и испорака на ветувањата. Двете толкувања не мора целосно да се исклучуваат.

Во Македонија секоја поголема кадровска промена има двоен живот: еден институционален и еден изборен. Институционално, таа треба да ја подобри работата на Владата. Изборно, таа треба да испрати сигнал дека власта се преиспитува, дека има капацитет за корекција и дека не е заробена во сопствената кадровска инерција.

Затоа дилемата за предвремени избори повторно останува во воздухот. Паноптикум претходно ја анализираше во текстот „Предвремените избори повторно влегоа во игра“, каде што реконструкцијата беше поставена како дел од пошироката политичка динамика. Сепак, засега Владата има парламентарно мнозинство, а вистинскиот притисок не е процедурален, туку резултатски.

Најтешкиот дел почнува по гласањето

Гласањето во Собранието е најлесниот дел од реконструкцијата. Мнозинството брои гласови, министрите положуваат политичка обврска, медиумите ги бележат имињата. Потоа почнува потешкиот дел: секојдневното владеење, каде што нема големи говори што можат да го заменат лошото искуство на пациент, земјоделец, работник, млад човек или граѓанин што чека услуга од државата.

Ако реконструкцијата остане само симбол на нови лица, таа брзо ќе се истроши. Ако стане повод за вистинска институционална дисциплина, може да добие смисла. Не затоа што осум министри сами ќе ја променат државата, туку затоа што ќе покажат дали Владата разбира дека довербата не се обновува со рокади, туку со работа што се гледа.

Македонската политика одамна има доволно енергија за кавги. Прашањето е дали конечно ќе произведе доволно енергија за резултати.