Јулската инфлација донесе бројка што заслужува внимание: трошоците на животот во Македонија се повисоки за 2,3 % во споредба со јули минатата година, додека во однос на јуни порастот е само 0,1 %. Тоа е јасно смирување на ценовниот притисок. Во јуни годишната инфлација беше 3,4 %, а во април достигнуваше 5,7 %. Но зад подобрата статистика останува една важна разлика што лесно се губи во јавната дебата – пониска инфлација не значи враќање на пониските цени.
За граѓаните ова е суштината на јулската вест. Цените растат побавно, а кај дел од производите има и месечно поевтинување. Сепак, семејниот буџет и натаму тргнува од ценовно ниво создадено во годините на силна инфлација. Затоа 2,3 % е добра макроекономска вест, но сè уште не е вест дека животот повторно станал евтин.
Од 3,4 на 2,3 проценти – трендот конечно оди надолу
Според најновото соопштение на Државниот завод за статистика, инфлацијата во јули 2026 година во однос на јуни изнесува 0,1 %. На годишно ниво индексот на трошоците на животот е повисок за 2,3 %, а индексот на цените на мало за 1,8 %.
Споредбата со претходните месеци е уште поважна. Во јуни Македонија имаше месечна дефлација од 0,5 %, но годишната инфлација тогаш остана 3,4 %. Во април беше 5,7 %. За само три месеци годишната стапка е намалена за 3,4 процентни поени. Тоа веќе не е случајно месечно поместување, туку тренд што покажува дека најсилниот инфлациски притисок попушта.
Сепак, структурата на јулските цени покажува дека ризиците не исчезнале. На месечно ниво транспортот поскапел за 4,4 %, рекреацијата, спортот и културата за 2,6 %, а домувањето, водата, електричната енергија, гасот и другите горива за 0,9 %. Рестораните и услугите за сместување се повисоки за 0,7 %.
Храната донесе олеснување, транспортот нов притисок
Највидливото олеснување во јули доаѓа токму од категоријата што најсилно го погодува секојдневието. Храната и безалкохолните пијалаци се поевтини за 1,1 % во однос на јуни. Покуќнината, опремата за домаќинствата и редовното одржување се намалени за 1,4 %, а облеката и обувките за 0,2 %.
Тоа не е мала работа. Кога цената на основната потрошувачка попушта, ефектот го чувствуваат речиси сите домаќинства, за разлика од статистичките промени кај производи и услуги што не ги купува секој. Сезонската понуда на овошје и зеленчук има свој удел, но стабилизирањето на храната е важен сигнал дека еден од најупорните извори на инфлација во претходните години моментално не создава нов силен удар.
Проблемот е што транспортот ја покажува другата страна на приказната. Месечен раст од 4,4 % е потсетник колку македонската економија останува чувствителна на горивата, меѓународните цени на енергијата и сезонското движење на патничките услуги. Пред само неколку месеци токму транспортот беше една од категориите што силно ја туркаа инфлацијата нагоре. Тој ризик не е исчезнат.
Инфлацијата може да падне, а животот да остане скап
Тука е и најважната заблуда што треба да се расчисти. Ако стапката на инфлација се намали од 5,7 на 2,3 %, тоа не значи дека цените се вратиле таму каде што биле пред неколку години. Значи дека нивниот понатамошен раст е побавен.
Едноставен пример ја покажува разликата. Ако некој производ во периодот на силната инфлација поскапел од 100 на 130 денари, нова инфлација од 2,3 % не го враќа на 100 денари. Таа само значи дека цената, во просек, продолжува да се движи нагоре многу побавно. Токму затоа граѓанинот може истовремено да чита дека инфлацијата паѓа и искрено да чувствува дека ништо околу него не е евтино.
Економистот Марјан Петрески, анализирајќи ги јулските движења, очекува инфлацијата со смирување на надворешните притисоци и со поумерена домашна фискална политика да се приближува кон долгорочно ниво од околу 2 %. Но неговата втора порака е уште поважна: општото ценовно ниво не треба да се очекува да се врати на преткризните позиции. Одделни производи можат да поевтинуваат, но целата економија не се враќа едноставно наназад.
Вистинскиот тест е куповната моќ, не само процентот
Затоа јулските 2,3 % не треба ниту да се потценат ниту да се претворат во триумфална статистика. Намалувањето е реално и добро. По месеците во кои инфлацијата повторно се искачуваше, надолниот тренд е потребен и за домаќинствата и за фирмите, за кредитирањето, инвестициите и планирањето на трошоците.
Но мерката за успех не може да биде само дали инфлацијата ќе се спушти под 3 или под 2 %. Прашањето е што се случува со куповната моќ. Panoptikum неодамна ја отвори токму таа дилема во анализата колку вреди просечната плата кога основната семејна кошничка се приближува до 69.000 денари. Ако приходите не создаваат поголем простор по плаќањето на храната, домувањето, превозот и сметките, статистичкото смирување ќе остане делумна победа.
Истото важи и за економската политика. Во јуни Владата веќе разговараше со трговските синџири за одржување на инфлацијата под 3 %, за што Panoptikum пишуваше во текстот „Цените повторно се политички тест“. Јулската бројка покажува дека целта е достигната, барем во овој момент. Следниот чекор е потежок: ценовната стабилност да не зависи од повремени административни интервенции, туку од конкуренција, стабилно снабдување, продуктивност и приходи што можат да го следат новото ценовно ниво.
Инфлацијата од 2,3 % затоа е добра вест без потреба од еуфорија. Македонија конечно гледа јасно забавување на растот на цените. Но граѓаните нема да ја мерат економската нормализација само преку процентот објавен еднаш месечно. Ќе ја мерат на касата, на бензинската пумпа, во сметките и во тоа колку од платата останува по нив.
