Македонските земјоделци влегуваат во сè понеповолна економска пресметка: производството поскапува значително побрзо од цените што ги добиваат за своите производи, откупот од индивидуалните производители се намалува, а кај свежиот зеленчук поголемиот извоз не носи и поголема заработка.
Најновите статистички показатели покажуваат дека проблемот не може да се сведе на една лоша сезона или на една земјоделска култура. Во октомври 2026 година цените на средствата што се користат во земјоделското производство биле за 9,7% повисоки отколку една година претходно, додека цените на земјоделските производи пораснале за само 2,2 отсто. Во исто време, во третото тримесечје вредноста на откупот од индивидуалните производители се намалила за 13,5%.
Тоа е економската клешта во која се наоѓа македонскиот земјоделец: повеќе пари се потребни за да се произведе, а сè помалку е извесно по која цена и во кое количество родот ќе биде продаден.
Горивото и механизацијата најсилно ја притискаат производната цена
Според податоците што ги објавуваат медиумите повикувајќи се на Државниот завод за статистика, најголемиот годишен раст во октомври е забележан кај енергијата, горивата и мазивата – 25,1%. Машините и другата опрема поскапеле за 12,1%, транспортната опрема за 19,3%, ветеринарните услуги за 8,1%, а ѓубривата и средствата за подобрување на почвата за 5,1%.
Целата група средства наменети за инвестиции во земјоделството е поскапа за 8,3 отсто. Практично, поскапува и секојдневното производство и обидот едно стопанство да се модернизира за утре да биде поконкурентно.
Државниот завод за статистика под инпут ги подразбира средствата, услугите и инвестициите што ги плаќаат земјоделските производители, додека аутпутот ги следи цените по кои нивните производи се откупуваат или се продаваат од сопствено производство. Токму разликата меѓу овие две движења покажува колку брзо може да се стеснува просторот за заработка.
Не сите производи се во иста положба
Зад просечниот раст на продажните цени од 2,2% има големи разлики. Кај растителното производство цените во октомври биле повисоки за 3,8%, а кај зеленчукот дури за 14,7%. Индустриските растенија бележат раст од 18,8%.
Сликата е поинаква кај житата и оризот, чии цени се намалиле за 2,9%, додека овошјето и грозјето бележат пад од 6,3%. Кај добиточното производство вкупните цени се пониски за 2,6%, а кај производите од животинско потекло падот достигнува 7,9%.
Овие бројки се важни бидејќи покажуваат дека не постои една единствена „цена на земјоделството“. Производителот на зеленчук, овоштарот, житопроизводителот и сточарот може во ист месец да се соочуваат со сосема различен пазар, иако сите плаќаат поскапо гориво, механизација и услуги.
Panoptikum веќе пишуваше за оваа нерамнотежа во текстот за директната продажба од нива, каде што недостигот на работна сила и ниските откупни цени доведуваат дел од производителите да бараат нови начини сами да стигнат до купувачот.
Откупот паднал токму кај индивидуалните производители
Друг предупредувачки показател доаѓа од третото тримесечје. Вкупната вредност на откупот и продажбата на земјоделски производи изнесувала околу 4,7 милијарди денари. Во споредба со истиот период од 2025. година, вкупната вредност е намалена за 8,8%.
Најголемиот пад се гледа кај откупот од индивидуалните земјоделски производители – 13,5%. Продажбата од сопственото производство на земјоделските претпријатија, пак, е намалена за 3,7%.
Самата статистика не кажува дека производството физички се намалило за 13,5%. Станува збор за вредност на откупот, па зад падот може да стои комбинација од помали количества, пониски цени или различна структура на продадените производи. Сепак, за индивидуалното стопанство ефектот е многу конкретен: помалку пари влегуваат преку формалниот откупен канал.
Тоа се надоврзува на проблем што земјоделците и сточарите го отворија и на протестите оваа есен – без цена што ги покрива трошоците и без сигурност на пласманот, прашањето повеќе не е само колкава ќе биде заработката, туку дали ќе има средства за следниот производствен циклус.
Повеќе зеленчук заминал во странство, но за помалку пари
Најинтересниот дел од сликата доаѓа од надворешната трговија. Во првата половина од 2026. година Македонија извезла околу 90 илјади тони свеж зеленчук во вредност од 56,8 милиони евра.
Количеството било поголемо за 8,6% во споредба со истиот период од претходната година, но вкупната извозна вредност била пониска за 8,4%. Ако овие две движења се споредат, просечната извозна вредност по килограм е намалена приближно за 15,7%.
Тоа е податок што заслужува повеќе внимание од самото зголемување на тонажата. Извозот обично се чита како успех кога се зголемува количеството, но за производителот е поважно колкава вредност се создава од секој килограм. Ако за поголема количина се добиваат помалку пари, растот на извозот сам по себе не значи и подобра економска положба.
Зошто зеленчукот истовремено може да поскапува и да се извезува пониско?
На прв поглед има противречност: статистиката за октомври покажува раст на цените на зеленчукот од 14,7%, а податоците за извозот во првата половина од годината упатуваат на пониска просечна извозна вредност по килограм.
Двата показатели, меѓутоа, не мерат исто нешто и не се однесуваат на ист период. Октомврискиот индекс го следи движењето на цените на земјоделскиот аутпут во однос на октомври претходната година, додека извозната анализа ги споредува количината и вредноста на свежиот зеленчук во првите шест месеци од годината. Различни култури, квалитет, дестинации, сезонски услови и договорени цени можат значително да ја сменат просечната извозна вредност.
Затоа од овие податоци не треба автоматски да се заклучи дека секој земјоделец добива 15,7% пониска цена. Она што може да се каже е дека земјата во разгледуваниот период извезла повеќе свеж зеленчук, а остварила помала вкупна девизна вредност. За земјоделство кое сака да биде конкурентно, тоа е важен сигнал за квалитетот на пласманот, структурата на извозот и позицијата во преговорите со купувачите.
Проблемот не завршува со поголем род
Македонското земјоделство со години ја води истата битка на неколку фронта: ситни и расцепкани стопанства, скапа механизација, зависност од гориво и увозни репроматеријали, сезонски недостиг од работници, слаб капацитет за складирање и преработка и несигурност околу откупот. Затоа добрата реколта сама по себе не гарантира добра земјоделска година.
Во анализата „Земјоделството во Македонија изумира таму каде што нивата остана без човек“ веќе го отворивме и подолгорочниот проблем: кога производството со години не обезбедува доволно предвидлив приход, земјоделството постепено престанува да биде професија што некој млад човек би ја избрал како иднина.
Најновите бројки само ја прават таа дилема померлива. Ако трошоците растат за 9,7%, продажните цени во просек за 2,2%, откупот од индивидуалните производители паѓа за 13,5%, а поголем извоз на зеленчук носи помала вредност, тогаш главното прашање не е дали Македонија може да произведе храна.
Прашањето е дали системот може да обезбеди доволно вредност од произведеното за човекот што ја обработува земјата да има економска причина тоа да го прави и следната година.










