fbpx Прескокни до главната содржина Opens in a new tab

Срѓан Јаниќијевиќ – режисер, драматург, музичар и хроничар на урбаното Скопје

Срѓан Јаниќијевиќ - режисер, драматург, музичар и хроничар на урбаното Скопје

На 12 ноември 2026 година, според актуелните кино најави, „Нема да ви се верува што се случи претходно“ влегува во редовна кино-дистрибуција во Скопје. За Срѓан Јаниќијевиќ тоа е посебен момент: по повеќе од три децении присуство во филмот, театарот, музиката и визуелната култура, неговиот дебитантски долгометражен филм како самостоен режисер стигнува до пошироката домашна публика по фестивалски пат што веќе го однесе надвор од Македонија.

Политичкиот трилер со црн хумор ја имаше светската премиера на 17 септември 2026 година во официјалната програма на Меѓународниот филмски фестивал во Олденбург, а осум дена подоцна ја затвори 47. „Браќа Манаки“ во Битола со својата македонска премиера. Во центарот се новинари, компромитирачко видео, корумпирана власт и прашањето што останува кога вистината веќе не е вредност сама по себе, туку средство со кое се тргува. The Film Verdict го опиша филмот како апсорбирачки трилер за корупцијата и моралниот компромис, а неговата фестивалска страница во Олденбург го претставува како остра приказна за новинарството, моќта и тајните што луѓето се подготвени да ги бранат по секоја цена.


Трејлер за „Нема да ви се верува што се случи претходно“ од официјалниот сајт на Срѓан Јаниќијевиќ.

Во филмов има нешто што многу природно се врзува со досегашната работа на Јаниќијевиќ: недоверба кон удобните форми, привлечност кон општествениот апсурд, брз ритам, црн хумор, музикалност и потреба сцената или кадарот постојано да бидат живи. „Нема да ви се верува што се случи претходно“ може да се гледа како ново поглавје, но и како логично продолжување на автор кој одамна ги преминува границите меѓу различни уметнички дисциплини.

Автор кого една професија и улога постојано се претесни за неговата креативност

Срѓан Јаниќијевиќ е роден во 1970 година во Скопје и образованието го врзува со Факултетот за драмски уметности. Биографските записи го определуваат како режисер, драматург и сценарист, но таквата формулација брзо станува тесна кога ќе се погледне целото создадено творештво зад неговото име. На неговиот личен веб-сајт категориите се поставени речиси како мапа на еден немирен авторски свет: Theatre, Film, Music, Writings. На неговиот Facebook профил може да се следи и понепосредната страна на таа активност.

Тој има режирано, пишувано и преведувано драми, компонирано, продуцирано музика, дизајнирано сценски простори и плакати, работено со видео и анимација, настапувано како актер и музичар. Во едно подолго интервју за меѓународното списание Critical Stages самиот зборува за режијата како работа во која секој проект треба да создаде сопствен метод. Во истиот разговор ја споменува фотографијата, сценографијата, филмот, актерството и дизајнот како делови од сопственото искуство, наместо како споредни занимања околу „главната професија“.

Тоа објаснува зошто неговите претстави често имаат чувство дека не се создадени во затворена театарска лабораторија. Во нив знаат да влезат концерт, видео, поп-култура, електронски звук, стриповска логика, сценски дизајн, политичка иронија и урбаниот јазик на времето. Јаниќијевиќ не ја третира сцената како празен простор во кој актерите ја кажуваат драмата. За него просторот, звукот, ритамот и сликата се учесници во истата игра.

Театар што треба да дише како рокенрол бенд

Веројатно најточната кратка дефиниција за неговиот однос кон театарот се наоѓа токму во разговорот за Critical Stages, чиј наслов е изведен од неговата идеја за театар што „живее и дише како рокенрол бенд“. Зад таа реченица нема декоративна рокенрол поза. Станува збор за модел на работа во кој енергијата, различноста и индивидуалноста на актерите, музичарите, сценографите, техничарите и другите соработници треба да се претворат во заеднички ритам.

Неговата театарска биографија дозволува токму такво читање. Во 1993 година ја режира „Зрното грашок и принцезата“, претстава со која почнува едно важно поглавје во историјата на Театарот за деца и младинци. Таа продукција продолжи да живее со генерации публика, а самиот Јаниќијевиќ години подоцна се навраќаше на фактот дека претставата стигнала до стотици изведби.

Следуваат проекти што одат во сосема различни насоки. Во 1999 година го преведува и режира провокативниот „Shopping and Fucking“ од Марк Рејвенхил. Во 2002 година го поставува „Ослободување на Скопје“ од Душан Јовановиќ. Во 2004 година го режира „Соседи“, а во 2005 година ја создава „Купидона“ како автор, режисер и композитор – панк-опера во која театарот и музиката веќе тешко можат да се разделат.

Со „Дракула“ од Дејан Дуковски во 2008 година повторно ги спојува режијата, сценскиот концепт и музиката. Во 2010 година доаѓа „Немој ти мене Фауст“, а во 2011 „Шехерезада – црна комедија во 1001 минута“, каде повторно се јавува како автор, режисер и дизајнер на сценскиот простор и видеото.

Прочитај и за ... >>  Македонската филхармонија ги отвори 49. „Денови на македонска музика“ со дела од четири македонски композитори

Во 2013 година се враќа во Театарот за деца и младинци со „Оливер Твист“, според Дикенс, за која ги потпишува либретото и режијата. Радио Слободна Европа тогаш ја бележи претставата како негово повторно доаѓање на сцената каде што дваесет години претходно ја поставил „Зрното грашок и принцезата“.

Особено важна е неговата долгогодишна творечка врска со Дејан Дуковски. „Дракула“, потоа „Силјан Штркот шанца“ и „Дух“ покажуваат дека таа соработка не е случајна. Во 2016 година Јаниќијевиќ го поставува „Силјан Штркот шанца“, враќајќи се кон текст со кој бил поврзан уште во неговата рана сценска историја. Во 2018 година следува „Дух“ во МНТ, мрачна семејна и општествена приказна за долг, загуба, понижување и бунт.

Од „Светло сиво“ до филм во кој вистината има цена

Филмот е присутен рано во неговата биографија. Во 1993 година, заедно со Александар Поповски и Дарко Митревски, учествува во создавањето на омнибусот „Светло сиво“. Јаниќијевиќ го режира сегментот „Прекрасен свет“. Денес тој филм има интересно место во историјата на македонската кинематографија: создаден е во првите години по осамостојувањето, во време кога новата генерација режисери бара сопствен филмски јазик.

Затоа е природно „Светло сиво“ да се чита и во поширок контекст на македонската филмска меморија. Јаниќијевиќ не влегува во филмот како автор изолиран од театарот, музиката и градот. Тој ги носи тие искуства со себе.

Речиси две децении подоцна се појавува „Скопје ремикс“, омнибус со девет приказни и десет режисери. Неговиот дел е „Поган Паган“, а самиот проект беше замислен како мозаик на различни погледи кон Скопје. Радио Слободна Европа во 2012 година го опиша проектот како филмска и музичка слика на градот создадена од повеќе автори и повеќе уметнички дисциплини.

Таа врска со градот е важна. Кај Јаниќијевиќ Скопје ретко изгледа како разгледница. Тоа е простор на контрадикции, хумор, транзиција, кич, политичка нервоза, клубови, театри, графички знаци, музика и луѓе што се обидуваат да создаваат и покрај сето тоа.

„Нема да ви се верува што се случи претходно“ три децении подоцна го враќа Јаниќијевиќ во долгометражниот филм во поинаква авторска позиција. Идејата за филмот е негова, а сценариото го развиваат Сашо Кокаланов и Дејан Дуковски. Главните улоги ги толкуваат Никола Ристановски и Дарја Ризова, а во актерската екипа се и Сашко Коцев, Сара Сандева, Оливер Митковски и други. Кинематографијата е на Дејан Димески.

Филмот влезе и во официјалната конкуренција „Камера 300“ на „Браќа Манаки“. Паноптикум претходно го најави токму како македонски филм со кој ќе заврши фестивалот, во текстот за 47. издание на „Браќа Манаки“, а поширокиот визуелен контекст на фестивалот го разработивме и во прилогот за „Ткајачи на филм“.

Во разговорот за ТРН, Јаниќијевиќ зборува за филмот и како за предупредување. Политичкиот контекст во приказната можеби е измислен, механизмите се препознатливи: компромис, страв, медиумска моќ, лични интереси и систем во кој секој знае нешто што може да го продаде, сокрие или употреби.

Pogan Pagan – музиката како продолжение на сцената

Кога биографијата на еден режисер содржи бенд, панк-опера, електроника, пост-панк, театарска музика и филмска анимација, зборот „хоби“ веќе нема никаква смисла. Pogan Pagan е самостојна линија во творештвото на Јаниќијевиќ, со сопствена дискографија и сценски живот.

На Bandcamp страницата на Pogan Pagan денес може да се слушаат изданијата „Pogan Pagan“, „Cupidona Punk Opera“, „Emil Vrati Se“, „WⒶRKING CLASS“, „Dracula“ и „Pogan Pagan The Movie“. Раните материјали се појавуваат уште во 2004 година. „Cupidona Punk Opera“ е врзана со истоимената претстава, додека албумот „Dracula“ од 2008 година ги вклучува и Никола Ристановски, Сенко Велинов, Ирена Ристиќ и други соработници.

Тука може најјасно да се види начинот на кој Јаниќијевиќ ги меша медиумите. Театарската претстава станува музички материјал. Бендот станува филмски лик. Филмот „Поган Паган“ станува дел од „Скопје ремикс“. Видеото се враќа на сцената. Сцената повторно се однесува како концерт.

Таа линија е присутна и во неговиот однос кон режијата. Ритамот кај него не е споредна техничка категорија. Тој е дел од драматургијата. Во интервјуто за Critical Stages режисерската работа ја споредува со создавање композиција од различни ритми и темпа. Од таа перспектива, Pogan Pagan и театарот се две различни форми на сличен авторски импулс.

Прочитај и за ... >>  27. „Есенски музички свечености“ во Скопје: пет концертни вечери од 11 до 26 ноември

„Купидона и други драми“ – режисерот што почна повеќе да пишува

Во 2014 година во едицијата „Гестус“ на „Блесок“ беше објавена книгата „Купидона и други драми“. Во неа се собрани пет драмски текстови создадени и изведувани во периодот од 2005 до 2013 година.

Книгата е важна затоа што ја покажува уште една страна на неговото авторство. Кај режисерите кои пишуваат свои текстови, режијата понекогаш доаѓа како визуелна надградба на веќе готова литература. Кај Јаниќијевиќ процесот делува понеуредно и поинтересно: идејата може да започне од звук, слика, политички апсурд или сценска ситуација, а потоа да се претвора од еден медиум во друг.

Таквата логика се гледа и во неговите адаптации. „Оливер Твист“, „Силјан Штркот шанца“, „Фауст“ или „Шехерезада“ кај него не функционираат како музејски средби со класиката. Материјалот мора да помине низ сегашноста, низ урбаниот јазик, музиката, визуелната култура и личниот авторски нерв.

Дизајнот не стои зад претставата – тој игра во неа

Еден од помалку истакнуваните аспекти на неговата работа е визуелниот. Во меѓународното интервју за Critical Stages, Јаниќијевиќ зборува за сопствената работа на сценографија, видео, фотографија и театарски плакати. Неговата идеја дека сценскиот простор е „партнер“ на актерот многу кажува за начинот на кој ја разбира режијата.

Токму затоа е погрешно визуелниот слој во неговите претстави да се третира како декорација. Сцената треба да произведува значење. Плакатот треба да има став. Видеото не треба да биде екран поставен затоа што технологијата е достапна. Секој медиум мора да влезе во композицијата.

Дури и сегашниот srgjan.eu е организиран повеќе како авторска дигитална мапа отколку како класично CV. Фрагменти, видео, музика, повеќе писма и јазици, недовршени реченици и различни медиуми го заменуваат традиционалниот биографски каталог. Тоа е прилично точна дигитална слика за човек чија кариера никогаш не се движела по една права линија.

Урбан автор од генерацијата што го менуваше Скопје

Во 2014 година, во разговор за Literatura.mk, Јаниќијевиќ беше претставен преку „Светло сиво“, „Зрното грашок и принцезата“, „Shopping and Fucking“, Pogan Pagan и други проекти како еден од луѓето директно вклучени во создавањето на современата урбана култура на Скопје. Таа формулација има тежина ако се погледне времето во кое се појавува неговата генерација.

Деведесеттите беа години во кои независна Македонија истовремено создаваше институционална реалност и нова културна самосвест. Во филмот, театарот, музиката, радиото, клубовите, графичкиот дизајн и алтернативната сцена се појавуваа автори кои немаа голем пазар зад себе, но имаа силна потреба да создадат сопствен јазик.

Јаниќијевиќ е еден од авторите кај кои тие светови не се раздвоиле со текот на времето. Музиката не исчезнала кога станал поискусен режисер. Дизајнот не останал младешка епизода. Филмот не го заменил театарот. Пишувањето не дошло како повлекување од сцената. Напротив, повеќе од три децении неговото творештво изгледа како постојано префрлање енергија од една форма во друга.

Од „Прекрасен свет“ до свет во кој никому не му се верува

Има една интересна линија меѓу „Светло сиво“ од 1993 и „Нема да ви се верува што се случи претходно“ во 2026 година. Не затоа што филмовите се слични, туку затоа што меѓу нив стои речиси цела историја на современа Македонија – транзиција, политички кризи, медиумски пресврти, нови технологии, промена на градот, исчезнување и создавање културни простори.

Во таа временска дистанца Јаниќијевиќ работел со деца и со радикална современа драма, со Дикенс и со панк-опера, со Дуковски и со електронска музика, со анимација, видео и филм, со институционален театар и со сцена што сака да звучи како бенд.

Новиот филм затоа вреди да се гледа и надвор од неговата непосредна политичка приказна. Тој пристигнува како дело на автор кој одамна го набљудува општеството преку гротеска, музика, црн хумор и судир меѓу човекот и системите што го опкружуваат.

Од 12 ноември публиката ќе може да го гледа филмот во кино. А за оние што сакаат да разберат кој е човекот зад камерата, веројатно најдобро е да не почнуваат од една единствена професија. Кај Срѓан Јаниќијевиќ режисерот постојано разговара со музичарот, драматургот со дизајнерот, филмот со театарот, а Скопје со сите нив.

Дополнителни видеоматеријали од неговата работа се достапни и преку неговиот YouTube канал, додека музичкиот дел од авторството може да се слуша на Pogan Pagan Bandcamp.

За авторот: Горан Димитровски

Основач и извршен директор на Digital Media Creative Pro, со над 20 години искуство во дигитален маркетинг и визуелни комуникации. Специјализиран е за креирање ефикасни дигитални стратегии, проектен менаџмент и дигитализација на процеси во мали и средни компании.

За повеќе написи од авторот кликни тука.

Важна напомена: Сите права се задржани. Не е дозволено какво било преземање, копирање, објавување или преработка на делови или цели содржини од овој портал без претходно одобрение од авторот, редакцијата и/или издавачот. За секоја повреда на авторските и сродните права, Паноптикум го задржува правото да побара надомест и соодветна правна заштита.

Уредничка напомена: Во подготовката на содржината може да се користи дигитална/AI асистенција како помошна алатка за јазична, структурна, истражувачка или визуелна обработка. Финалниот текст е уреднички прегледан и објавен под одговорност на авторот и/или редакцијата. Главната илустрација на написот може да биде фотографија, авторска/архивска слика или AI-генерирана концептуална илустрација создадена за визуелна поддршка на текстот.
ДО СИТЕ НОВИ АКТУЕЛНОСТИ ВО „ШТО ИМА НОВО?“