Земјоделци и сточари од повеќе региони ја блокираа сообраќајницата Битола–Прилеп кај Тополчани. Од млекото и житото до јаболката, грозјето и пиперката, производителите предупредуваат дека ниските откупни цени, доцнењето на државната поддршка и растечките трошоци го прават производството сè понеодржливо.
Тополчани стана точка на собирање на незадоволниот аграр
Патот Битола–Прилеп кај селото Тополчани на 30 септември беше блокиран од земјоделци и сточари кои дојдоа од Пелагонија, Преспа, Кавадарци, Струмичко и други земјоделски региони. Организаторите го опишаа протестот како широко обединување на повеќе гранки од македонското земјоделство. Меѓу главните причини ги наведоа неисплатените субвенции, ниските откупни цени, поскапувањето на горивото и репроматеријалите и несигурноста околу пласманот на производството.
Блокадата траела околу час ипол, а учесниците најавиле дека протестите може да продолжат доколку институциите не одговорат на нивните барања.
Млекото поевтинува, трошоците остануваат високи
Особено гласни беа сточарите. Според изјавите дадени на протестот, откупната цена на млекото паднала од околу 32 на 25–26 денари за литар, додека производителите тврдат дека сè уште чекаат дел од премиите за предадено млеко од 2025 и 2026 година. Сточарите предупредуваат на пад на откупната цена на млекото од речиси 30 проценти.
Нивното барање е поддршката по грло добиток да се зголеми, а премијата за предадено млеко да биде повисока. Во одделни медиумски извештаи се наведуваат различно формулирани барања: 15.000 денари по грло и 10 денари за литар млеко, а субвенцијата да достигне околу 250 евра по крава.
„Нема пари за следната реколта“
Проблемот не завршува кај сточарството. Полјоделците предупредуваат дека сегашните откупни цени на житото не ги следат трошоците за производство. На протестот беше посочено дека пченицата се откупува по околу 10 денари за килограм, додека горивото, ѓубривата и другите влезни трошоци се многукратно повисоки отколку пред неколку децении. Житопроизводителите бараат, покрај исплатата на субвенциите, и дополнителна интервенција со која би се надоместил дел од разликата меѓу пазарната цена и производствените трошоци. Побарани се и картичките за зелена нафта.
Аргументот на производителите е едноставен: без ликвидност сега, се доведува во прашање следниот производствен циклус.
Преспанското јаболко повторно под притисок
На протестот се приклучија и овоштари од Преспа, во период кога бербата на јаболката е во полн ек. Според нивните изјави, откупните цени не се доволни за покривање на основните трошоци.
Тоа ја отвора пошироката дилема што со години го следи македонското земјоделство: земјоделецот ја презема речиси целата производствена опасност – временски услови, болести, цена на гориво и репроматеријали – а дури по бербата дознава дали производството воопшто ќе му се исплати.
Незадоволни и лозарите и градинарите
Кавадаречките лозари на протестот побараа дополнителна кризна поддршка, тврдејќи дека значителен дел од грозјето останал неоткупен. Како конкретно барање беше спомената интервентна мерка од 150.000 денари по хектар. Производителите на пиперка, пак, се жалат на начинот на класификација при откупот. Според ТВ 24, дел од нив тврдат дека производството им се категоризира како втора класа, со што дополнително се намалува цената.
Една недела рок до Владата
Организаторите најавија дека барањата ќе ги достават до Владата и дека очекуваат реакција во рок од една недела. Доколку нема решение, најавуваат нови и помасовни форми на протест.
Меѓу барањата што беа јавно изнесени се исплата на заостанатите субвенции, зголемена поддршка за сточарството, повисока премија за млеко, зелена нафта, поголема сигурност во откупот и директно учество на земјоделските организации во креирањето на идните програми за поддршка. „Рацин“ пренесува и барање земјоделскиот буџет да достигне 200 милиони евра.
Министерството: Исплатата тече, обезбедени се дополнителни средства
Од Министерството за земјоделство велат дека се запознаени со проблемите и дека одржуваат комуникација со земјоделците. Исплатата на субвенциите продолжува, но процесот е оптоварен и со наследени обврски од претходните години. Со последниот ребаланс на Буџетот, според нивните податоци, се обезбедени дополнителни 1,4 милијарди денари, со што вкупната рамка за субвенции достигнала 8,7 милијарди денари.
Средствата треба да бидат насочени кон земјоделците што реално произведуваат.
Проблемот веќе не е само висината на субвенцијата
Протестот кај Тополчани покажува дека незадоволството во аграрот не се сведува само на една неисплатена мерка или една земјоделска гранка. Во ист протест се најдоа млекопроизводители, одгледувачи на добиток, житари, овоштари, лозари и градинари.
Заедничкиот именител е предвидливоста.
Земјоделецот треба однапред да знае колкава поддршка ќе добие, кога ќе биде исплатена, какви правила ќе важат и под кои услови ќе може да го пласира производството. Без таква сигурност, секоја нова сезона почнува со финансиски ризик уште пред да биде фрлено првото семе. Затоа пораката од Тополчани е поширока од самата блокада на патот: производителите бараат модел во кој земјоделството нема да зависи од доцнење, ад хок интервенции и преговори под притисок, туку од однапред познати и одржливи правила.
