Европската Унија останува убедливо најголемиот трговски партнер на Македонија – околу 76% од македонскиот извоз завршува на пазарот на ЕУ, додека 50,1% од увозот доаѓа од земјите членки. Токму високата економска поврзаност беше една од главните теми на 22. состанок на Поткомитетот за трговија, индустрија, царина и оданочување, одржан на 30 октомври 2026 година во Брисел во рамките на Спогодбата за стабилизација и асоцијација.
Европската комисија го поздрави напредокот во повеќе области, но од состанокот произлегоа и конкретни очекувања: побрзо донесување на новиот Царински закон и подзаконските акти, натамошно усогласување со европските правила за слободно движење на стоките, развој на даночните ИТ-системи и подготовка на нова индустриска стратегија. Деталите се содржани во официјалното соопштение на Делегацијата на Европската Унија.
Трговската интеграција е висока, но следниот чекор е подлабоко усогласување
Податокот дека приближно три четвртини од македонскиот извоз се насочени кон ЕУ покажува колку домашната економија веќе е врзана за европскиот пазар. Тоа значи дека промените во европските индустриски, трговски и регулаторни политики за македонските компании одамна не се само надворешна тема. Од нив зависат условите за извоз, производствените синџири, инвестициите, стандардите и конкурентноста.
Европската комисија го оцени нивото на трговска интеграција како континуирано високо. Во поширок регионален контекст, трговската размена на ЕУ со Западен Балкан во 2025 година надмина 87 милијарди евра, што дополнително ја покажува економската тежина на европскиот пазар за регионот.
Прашањето за Македонија затоа веќе не е само колку тргува со ЕУ, туку колку брзо може да ги отстрани административните и техничките пречки што ја делат од поцелосно учество на единствениот пазар. Тоа се надоврзува и на пошироката дебата за постепена интеграција на Македонија во европскиот пазар уште пред полноправното членство.
Царина: подобри постапки, но Брисел го бара новиот закон
Во царинскиот дел Европската комисија констатирала подобрување во спроведувањето и олеснувањето на царинските постапки. Како еден од инструментите што придонесуваат за поефикасно управување со ризиците и побрзо царинење се посочува системот SEED+.
Позитивно е оценето и спроведувањето на ревидираните ПЕМ правила за потекло на стоката. Тие се дел од Паневромедитеранската конвенција за преференцијални правила за потекло, чии модернизирани правила се применуваат од 1 јануари 2025 година и треба да го олеснат тргувањето меѓу економиите вклучени во ПЕМ-зоната.
Сепак, пораката од Брисел е дека реформата не е завршена. Комисијата ја повика Македонија во најкус можен рок да го донесе Царинскиот закон заедно со потребните подзаконски акти.
Даноците се движат кон поголема европска и меѓународна размена на податоци
Во областа на оданочувањето Европската комисија го поздрави донесувањето на националниот закон поврзан со спроведувањето на правилата од Pillar II, а од институциите побара натамошен развој на ИТ-системите поврзани со даночната администрација.
Посебна точка е автоматската размена на информации за финансиски сметки со даночните администрации на други држави. Комисијата бара напредок во оваа област во согласност со Заедничкиот стандард за известување на ОЕЦД, кој предвидува финансиските институции да собираат определени податоци за сметките и тие информации да се разменуваат меѓу надлежните даночни органи.
Нова индустриска стратегија во 2027 година
Македонија најавила дека во 2027 година ќе подготви нова Индустриска стратегија. Европската комисија очекува документот да биде придружен со акциски план и во него да бидат вградени дигиталната и зелената транзиција, како и отпорноста на економијата.
Во Брисел бил разгледан и напредокот во поедноставувањето на процедурите за компаниите, а Комисијата дала насоки поврзани со патот кон Единствениот пазар, европскиот Компас за конкурентност, Договорот за чиста индустрија и Законот за критични суровини.
Овој дел е особено важен затоа што високото учество на ЕУ во македонскиот извоз значи дека конкурентноста на домашната индустрија сè повеќе ќе зависи од способноста да ги следи европските технолошки, еколошки и производствени стандарди.
Слободното движење на стоки може да стане практична економска придобивка
Европската комисија побара дополнително усогласување на законодавството за слободно движење на стоките со европското acquis, како и зајакнување на институциите што треба да го спроведуваат тоа законодавство.
Особено значајна е препораката Македонија да се пријави за договор за проценка на усогласеноста во области од интерес. Таквите договори, познати во европската регулатива како ACAA, можат во опфатените индустриски сектори да го олеснат пристапот до пазарот преку признавање на усогласеноста со европските технички правила. Според насоките на Европската Унија за оценување на усогласеноста, ваквиот механизам е наменет токму за намалување на техничките пречки во трговијата откако националната регулатива ќе биде усогласена со европската.
Туризмот влегува во истата развојна слика
На состанокот била разгледана и туристичката политика. Европската комисија ја истакнала претстојната стратегија на ЕУ за одржлив туризам и потребата од поголема регионална соработка, додека од Македонија се очекува новата Национална стратегија за туризам 2027-2032 да биде донесена на почетокот на 2027 година.
Тоа е процес што веќе е отворен и на домашен терен. Како што пишувавме во анализата за новата македонска туристичка стратегија, клучниот тест нема да биде само донесувањето на документот, туку дали стратегијата ќе создаде подобри услуги, управување со дестинациите, дигитализација и одржлив туристички производ.
Од трговски партнер кон вистински единствен пазар
На трговски план Македонија го потврдила активното учество во ЦЕФТА и посветеноста на Акцискиот план за Заеднички регионален пазар. Европската комисија побара и редовни информации за законодавството за контрола на извозот на стоки со двојна употреба и за новиот механизам за проверка на странските директни инвестиции и неговото усогласување со правилата на ЕУ.
Комисијата го поздравила и продолжувањето на усогласувањето на Македонија со санкцискиот режим на ЕУ кон Русија по руската воена агресија врз Украина.
Состанокот во Брисел, гледан како целина, покажува една економска реалност што станува сè потешко да се одвои од европскиот интегративен процес. Македонија веќе е длабоко поврзана со европскиот пазар преку извозот, увозот, производството и инвестициите. Следната задача е таа поврзаност постепено да се претвора во помалку административни бариери, поусогласени правила и подобри услови македонските компании да работат на истиот пазар на кој веќе го пласираат најголемиот дел од своето производство.
