Два трговски брода беа нападнати вчера во рано утро, на 6. октомври во бугарската исклучителна економска зона во Црното Море, на околу 70 морски милји источно од Бјала. Едниот брод потона, вториот беше оштетен и зафатен од пожар, а бугарските власти потврдија дека станува збор за напад со беспилотни системи. Она што сè уште не е потврдено е најчувствителниот дел од случајот – кој ги испратил дроновите.
Бугарскиот премиер Румен Радев го оцени нападот како недозволив и како грубо кршење на меѓународното и поморското право. Според официјалното соопштение на бугарската влада, нападот се случил околу 3 часот наутро, а биле употребени воздушни и морски дронови.
„Алфа Ватан“ потона, екипажот се бара
Најтешко е погоден „Алфа Ватан“ (ALFA WATAN), кој пловел под знамето на Того. Бродот претрпел критични оштетувања и потонал. Во текот на денот бугарските воени и спасувачки служби ја пребаруваа областа од воздух и од море, а беа забележани превртено спасувачко чамче, плотови и појаси за спасување. Во моментот на официјалните соопштенија немаше потврда дека се пронајдени преживеани. Вториот брод, „Ејбл“ (ABLE), кој пловел под знамето на Палау, бил оштетен и на него избувнал пожар. Сите 18 членови на екипажот биле евакуирани, а двајца морнари биле потешко повредени и пренесени кон Варна. Според информациите објавени во текот на денот, меѓу членовите на екипажот имало турски и индиски државјани.
Инцидентот доаѓа во момент кога Црното Море веќе подолго време е простор во кој воените операции, цивилната пловидба и трговијата сè потешко можат да се разделат. Panoptikum претходно пишуваше за тоа како ризикот во Црното Море директно го погодува извозот на украинското жито, но и за други напади врз цивилни пловила во регионот.
Клучното прашање останува отворено: чии се дроновите?
Бугарските власти досега не утврдија кој стои зад нападот. Министерот за одбрана Димитар Стојанов изјави дека има лично убедување за потеклото на беспилотните летала, но дека нема да го претстави како факт без доказен материјал. Според него, за сигурна идентификација ќе бидат потребни остатоци од дроновите или јасно преземање одговорност од некоја страна.
„Не можеме да потврдиме дали се руски или украински“, е суштината на позицијата што Стојанов ја изнесе во јавноста. Тој посочи и дека не може со сигурност да се утврди ниту точниот тип на оружје со кој биле погодени бродовите. Изјава на еден од преживеаните морнари дека ударот можеби дошол од под вода останува сведоштво, а не официјално утврдена причина. Тука е и најважната разлика во информациите што пристигнуваат од Софија. Премиерот Радев соопшти дека станува збор за воздушни и морски беспилотни летала, додека министерот за одбрана подоцна нагласи дека конечната идентификација на средствата и нивното потекло ќе зависи од материјалните докази. Тоа значи дека нападот е потврден, но неговиот извршител во овој момент не е.
Украинскиот претседател Володимир Зеленски ја обвини Русија, додека Москва до моментот на последните информации не го коментираше конкретниот напад врз двата брода во бугарската економска зона. Бугарските институции, пак, засега се воздржуваат од официјално припишување на одговорноста.
Црното Море станува сè поризичен простор за цивилната пловидба
Нападот е значаен и поради местото каде што се случил. Исклучителната економска зона не е исто што и територијалното море на Бугарија, но инцидентот непосредно го погодува безбедносниот и економскиот интерес на земјата. Радев предупреди дека ваквите настани го зголемуваат ризикот за пловидбата, трошоците за транспорт и осигурување и дополнително ја прошируваат географијата на војната.
Само еден ден претходно во Црното Море беше погоден и друг товарен брод во турска сопственост, кој подоцна потона. Две лица загинаа, а 11 членови на екипажот беа спасени. Романските власти го потврдија пожарот, потонувањето и спасувачката операција, додека Зеленски го припиша нападот на Русија.
За Бугарија, ова не е прв сигнал дека војната со дронови се приближува до нејзините граници и инфраструктура. Во август дрон со експлозив влезе од правец на Романија и експлодира во близина на Кардам – случај за кој Panoptikum пишуваше во анализата за дронот што експлодираше во близина на бугарскиот гасовод. Тогаш властите исто така инсистираа дека типот на леталото и неговото потекло не смеат да се изедначуваат со докажана одговорност.
Истата претпазливост е потребна и сега. Во моментот има доволно докази да се каже дека два цивилни трговски брода биле цел на напад во бугарската економска зона, дека едниот потонал и дека има повредени. Нема доволно докази за сигурно да се каже кој го извршил нападот. Во војна во која беспилотните системи сè почесто ја преминуваат границата меѓу фронтот и цивилните рути, токму таа разлика меѓу потврден факт и политичко тврдење станува суштинска.
