Премиерот Христијан Мицкоски од Вашингтон испрати порака дека Владата нема намера да се повлекува од разговорите со Бугарија ниту еднострано да ги напушта преземените меѓународни обврски, но истовремено побара Европската Унија подиректно да се вклучи во идниот дијалог меѓу Скопје и Софија. Во фокусот повторно се најдоа уставните измени, односите со Бугарија и прашањето дали процесот на европска интеграција може да добие поголема политичка предвидливост.
ЕУ како директен учесник во разговорите
Најконкретната порака од Вашингтон е предлогот во идните разговори меѓу Македонија и Бугарија да има и претставник на Европската Унија. Мицкоски го поврза ваквиот пристап со потребата процесот да не се сведе исклучиво на билатерален спор, особено кога станува збор за прашања кои директно го допираат пристапувањето на Македонија кон ЕУ. Неговата позиција е дека Унијата треба да биде присутна во разговорите и да има активна улога во процесот што директно се однесува на европската перспектива на земјата.
Со тоа, Владата се обидува да ја прошири рамката на разговорите: наместо исклучиво билатерална комуникација Скопје–Софија, да се воспостави формат во кој и Брисел би бил присутен како фактор на стабилност и предвидливост.
Нема повлекување од договорите
Истовремено, Мицкоски порача дека нема повлекување од постојните договори и дека Владата не ја затвора вратата за разговори со Бугарија. Тој потенцира дека Македонија не сака конфронтација, но бара односите да се градат врз взаемност. Според него, решението не може да биде еднонасочен процес во кој само едната страна прави отстапки. Токму затоа тој односите со Софија ги опиша како „двонасочна улица“ во која двете страни треба да покажат политичка волја.
„Не сме тврдоглави, бараме решение“
Од Вашингтон беше испратена и порака дека Владата не сака да биде перципирана како страна која одбива компромис. Мицкоски нагласи дека Скопје е подготвено да разговара и да ги слушне аргументите на Бугарија, но очекува истиот пристап и од другата страна. Клучниот термин што го употребува е „предвидлив крај“.
Со други зборови, Владата бара однапред да биде појасно што ќе следува по исполнувањето на конкретните услови и дали ќе постојат механизми што ќе спречат појава на нови билатерални барања во подоцнежните фази на преговорите.
Уставните измени остануваат централното прашање
И покрај новите дипломатски пораки, суштинската пречка на европскиот пат не е отстранета. Уставните измени, со кои меѓу другите заедници и Бугарите треба да бидат внесени во Уставот, остануваат дел од обврските поврзани со продолжувањето на пристапниот процес. Токму ова прашање е централната точка околу која веќе подолго време се судираат позициите на Скопје, Софија и европските институции.
Од македонска страна се инсистира на дополнителни гаранции и на поголема сигурност дека по евентуалното исполнување на сегашниот услов нема да следуваат нови политички блокади.
Брисел засега не ја менува рамката
Европската Унија, пак, останува на позицијата дека преземените обврски треба да бидат исполнети како услов за продолжување на процесот. Тоа значи дека предлогот на Владата ЕУ да биде подиректно вклучена во разговорите со Бугарија во моментов претставува политичка и дипломатска иницијатива, а не промена на постојната преговарачка рамка.
Прашањето сега е дали Брисел и Софија ќе покажат подготвеност за ваков нов формат.
Обнова на довербата меѓу Скопје и Софија
Мицкоски повторно го постави прашањето на довербата како предуслов за трајно решение. Во изминатите години односите меѓу Македонија и Бугарија беа обременети со историски, идентитетски и политички несогласувања, а билатералните прашања директно влијаеја врз македонскиот евроинтеграциски процес.
Според Владата, без промена на атмосферата и без јасно утврдени правила, тешко може да се очекува стабилен напредок. Оттука и инсистирањето Европската Унија да има поактивна улога.
Вашингтон како дипломатска платформа
Пораките за Бугарија беа испратени во рамките на посетата на Мицкоски на Соединетите Американски Држави, каде што паралелно беа претставувани и економски и инвестициски иницијативи. Владата говореше за потенцијални вложувања во енергетиката, инфраструктурата, високата технологија, критичните минерали и дата-центрите.
Дел од најавените инвестиции и проекти сè уште се во фаза на разговори, па нивната конкретна реализација, обемот и временската рамка допрва треба да бидат утврдени.
Нов формат, но старо прашање
Последните изјави на Мицкоски покажуваат дека Владата не бара прекин на разговорите со Бугарија, туку промена на начинот на кој тие би се воделе. Моделот што го предлага Скопје би вклучувал три елементи: продолжување на дијалогот, директно присуство на Европската Унија и поголема предвидливост на процесот. Сепак, клучното прашање останува исто — како да се надмине спорот околу уставните измени и како да се обезбеди европскиот пат да не биде повторно условуван со нови билатерални барања.
Одговорот на тоа прашање ќе зависи не само од Скопје и Софија, туку и од тоа дали европските институции ќе прифатат поактивна посредничка улога во следната фаза од дијалогот.
