fbpx Прескокни до главната содржина

COP31 во Анталија влезе во продолженија: фосилните горива и климатските пари го блокираат договорот

COP31 требаше да заврши во петокот, но најтешките прашања останаа на маса: фосилните горива и парите за климатска адаптација. Од завршниот текст зависи дали Анталија ќе донесе јасна насока или уште еден компромис што сите можат различно да го толкуваат.

Климатскиот самит COP31 во Анталија продолжи и денеска, откако претставниците на речиси 200 држави не успеаја да постигнат конечен договор до планираното затворање на конференцијата во петокот. Во центарот на спорот се две прашања што со години ја делат глобалната климатска политика: дали завршниот документ јасно ќе го именува напуштањето на фосилните горива и кој, колку и под кои услови ќе го финансира приспособувањето на посиромашните земји кон климатските промени.

Конференцијата официјално беше закажана од 9. до 20. ноември, но уште во петокот стана јасно дека рокот нема да биде доволен. Претседателот на COP31 и турски министер за животна средина Мурат Курум оцени дека преговарачите се блиску до завршницата, додека австралискиот министер Крис Боуен, кој ја води преговарачката страна на конференцијата, претходно порача дека разговорите ќе продолжат додека не се најде решение. UNFCCC го предвиде COP31 како конференција од 9. до 20. ноември, но дополнителниот ден сега покажува колку е тешко политичката согласност да ја следи итноста на климатскиот проблем.

Од нацртот исчезна најчувствителната формулација

Најголемата реакција ја предизвика ревидираната верзија на завршниот текст, од која исчезна директното споменување на фосилните горива. Претходната верзија содржела појасен јазик за забрзано оддалечување од јагленот, нафтата и природниот гас, додека подоцнежниот текст ја ублажил таа формулација. Токму тоа повторно ја отвори старата поделба меѓу земјите што бараат конкретен пат кон намалување на зависноста од фосилните горива и државите чии економии во голема мера зависат од нивното производство и извоз.

Европската Унија порача дека конечниот документ мора да покаже поголема амбиција. Еврокомесарот за климата Вопке Хукстра предупреди дека без прифатлив јазик за фосилните горива договорот може да стане неприфатлив за Унијата. Франција, Панама и други држави исто така побараа во завршниот текст да остане јасна определба за премин од фосилните извори кон почист енергетски систем. Во исто време група од околу 25 земји се залага за конкретни национални планови за постепено напуштање на јагленот, нафтата и гасот.

Прочитај и за ... >>  Од Тетово до Велес: најмалку 19 приведени во одделни акции за дрога и оружје

Спорот не е само околу една реченица. На климатските самити формулацијата во завршниот документ е политичка обврска врз која подоцна се темелат национални планови, инвестиции и меѓународен притисок. Ако фосилните горива целосно исчезнат од текстот, државите што бараат побрза транзиција стравуваат дека COP31 би испратил послаб сигнал од претходните конференции токму во момент кога намалувањето на емисиите треба да се забрзува.

Тоа прашање е особено важно и за Македонија. Земјата на COP31 пристигна со сопствени климатски цели и со потреба енергетската транзиција да се претвори од декларација во инвестиции. Panoptikum веќе анализираше што значат климатските цели на Македонија претставени на COP31, како и поширокиот проблем дека долгата зависност од јагленот ја поскапува енергетската транзиција.

Вториот спор е кој ќе ја плати климатската сметка

Паралелно со расправата за фосилните горива, преговорите се судрија и со климатското финансирање. Земјите во развој бараат посигурни и предвидливи средства за приспособување кон суши, поплави, екстремни температури и други последици што веќе ги чувствуваат, иако нивниот историски придонес кон глобалните емисии е значително помал од оној на индустриски развиените држави.

Во една од претходните верзии се разгледувала цел за најмалку 120 милијарди долари годишно до 2035. година за адаптација, но конкретната бројка не останала во ревидираниот текст. Наместо тоа, продолжиле разговорите за тројно зголемување на средствата, без целосна согласност околу основата од која тоа зголемување ќе се пресметува. Официјалните документи на UN Climate Change потврдуваат дека финансирањето, адаптацијата, праведната транзиција и намалувањето на емисиите останаа меѓу нерешените прашања во последните часови на конференцијата.

Прочитај и за ... >>  ЕУ го забрзува проширувањето, Македонија останува без своја временска рамка

Токму тука климатската дипломатија најдиректно се судира со економската реалност. За богатите земји станува збор за големи и долгорочни финансиски обврски. За посиромашните држави, пак, тоа се пари за инфраструктура, водоснабдување, земјоделство, здравство и заштита од катастрофи кои веќе не се далечен ризик.

COP31 ќе се мери според она што ќе остане во финалниот текст

На почетокот на конференцијата генералниот секретар на ОН Антонио Гутереш и раководството на UNFCCC предупредија дека климатската политика треба да премине од декларации кон побрзо спроведување. Во текот на самитот беа отворени теми од електрификација и обновливи извори до здравствените последици од климатските промени. UNFCCC објави и иницијативи за забрзана глобална електрификација, што дополнително ја истакнува противречноста ако конечниот политички документ избегне да го именува изворот од кој енергетските системи треба да се оддалечат.

За Македонија ова не е далечна дипломатска расправа. Начинот на кој светот ќе го финансира напуштањето на јагленот и развојот на обновливите извори директно влијае врз земји со ограничен инвестициски капацитет и стара енергетска инфраструктура. Во анализата за растот на обновливите извори во Македонија веќе се гледа следниот предизвик – не е доволно само да се изградат повеќе соларни и ветерни капацитети ако мрежата, складирањето и финансиската конструкција не го следат истиот ритам.

Дополнителните часови во Анталија затоа не се само процедурално доцнење. Тие се тест дали речиси 200 држави можат да најдат заеднички јазик за прашањето што сите го признаваат како проблем, но за кое и натаму различно ја пресметуваат цената на решението. Ако конечниот документ ги заобиколи фосилните горива или остане нејасен за финансирањето, COP31 може да заврши со договор, но без политичката тежина што од него се очекува.

За авторот: Љупчо Димитровски

Долгогодишен радио и ТВ новинар, писател и медиумски уредник со повеќе од 40 години искуство во електронските медиуми. Автор е на над 150 книги и основач на порталот Panoptikum.mk, како продолжение на култната емисија „Паноптикум“, со силен фокус на комуникација и новинарство.

За повеќе написи од авторот кликни тука.

Важна напомена: Сите права се задржани. Не е дозволено какво било преземање, копирање, објавување или преработка на делови или цели содржини од овој портал без претходно одобрение од авторот, редакцијата и/или издавачот. За секоја повреда на авторските и сродните права, Паноптикум го задржува правото да побара надомест и соодветна правна заштита.

Уредничка напомена: Во подготовката на содржината може да се користи дигитална/AI асистенција како помошна алатка за јазична, структурна, истражувачка или визуелна обработка. Финалниот текст е уреднички прегледан и објавен под одговорност на авторот и/или редакцијата. Главната илустрација на написот може да биде фотографија, авторска/архивска слика или AI-генерирана концептуална илустрација создадена за визуелна поддршка на текстот.
ДО СИТЕ НОВИ АКТУЕЛНОСТИ ВО „ШТО ИМА НОВО?“