Соларната енергија веќе не е само развоен потенцијал, туку реален дел од македонскиот енергетски систем. Но, со забрзаното зголемување на капацитетите сè поитно стануваат прашањата за стабилноста на мрежата, складирањето на електричната енергија и долгорочното планирање. Македонија бележи побрз раст на инсталираните капацитети од обновливи извори од првично предвиденото, а според министерката за енергетика, рударство и минерални суровини Сања Божиновска, таквиот тренд е потврден и од Секретаријатот на Енергетската заедница. Националната цел за 2030 година е обновливите извори да учествуваат со 38 проценти во бруто финалната потрошувачка на енергија.
Пораката до инвеститорите и енергетскиот сектор веќе не е само дека треба да се градат повеќе соларни и ветерни капацитети. Следната фаза на енергетската транзиција, според најавите од Министерството, треба да биде насочена кон подобро планирање, посилна електроенергетска мрежа и поголема способност за складирање на произведената енергија.
Соларната енергија од перспектива стана реалност
На петтата Годишна соларна конференција, организирана од Македонската соларна асоцијација – „Солар Македонија“, Божиновска оцени дека соларната енергија повеќе не може да се разгледува како енергија на иднината, бидејќи веќе има значајно место во сегашниот енергетски систем. Но, брзото зголемување на производствените капацитети создава и нова потреба: развојот на производството да биде усогласен со можностите на преносната и дистрибутивната инфраструктура.
Министерката предупреди дека обновливите капацитети не можат неограничено да се зголемуваат ако мрежата не е подготвена безбедно да ја прифати дополнителната електрична енергија.
Од „гради па приклучувај“ кон однапред планиран систем
Една од најважните промени што се најавуваат е воведувањето годишни планови за развој на енергетската инфраструктура. Преку нив треба однапред да се утврдува каде има реален простор за приклучување нови производствени капацитети, во кој период тие можат да се реализираат и каква дополнителна инфраструктура е потребна.
Намерата е да се напушти досегашниот пристап во кој инвестицијата во производствен капацитет може да биде завршена пред целосно да биде решено прашањето за приклучокот и мрежната стабилност.
Новата законска рамка за енергетика и обновливи извори, според Божиновска, треба истовремено да обезбеди поголема предвидливост за инвеститорите и поголема сигурност за електроенергетскиот систем.
Мрежата станува централниот предизвик
Енергетската транзиција не завршува со поставување фотоволтаични панели или изградба на ветерни електрани. Колку е поголем уделот на производството зависно од сонце и ветер, толку поголема станува потребата од модерна и флексибилна мрежа што може во реално време да ги балансира производството и потрошувачката.
Поради тоа паралелно со новите производствени капацитети се најавува зајакнување и дигитализација на преносната и дистрибутивната мрежа. Ова е важна промена и во самата логика на енергетските инвестиции: успехот повеќе нема да се мери само преку бројот на изградени мегавати, туку и преку тоа колку од нив системот може сигурно да прифати, пренесе и искористи.
Батериското складирање станува дел од енергетската равенка
Уште една компонента што добива поголемо значење е складирањето електрична енергија. Соларните електрани произведуваат најмногу електрична енергија во часовите кога има сонце, но потрошувачката не секогаш го следи истиот ритам. Без можност дел од вишоците да се складираат, системот може да се соочи со временски периоди во кои има големо производство, но недоволна побарувачка.
Батериските системи овозможуваат дел од таа енергија да се зачува и да се користи во периоди кога производството опаѓа или побарувачката расте.
Токму затоа Божиновска го поврза натамошниот развој на обновливите извори со развојот на батериското складирање, потенцирајќи дека иднината не зависи само од количината произведена зелена енергија, туку и од тоа колку рационално таа ќе се употребува и складира.
Амбицијата за 2030. година
Според објавените информации, националната цел е до 2030. година зелената енергија да достигне 38% од бруто финалната потрошувачка.
Божиновска оценува дека сегашниот раст на капацитетите создава услови Македонија да ја оствари таа цел доколку трендот продолжи.
Бројот на инсталирани капацитети сам по себе не е доволен показател за успешна транзиција. Поважни стануваат прашањата колкаво производство реално ќе се добива од тие капацитети, дали мрежата ќе може да ги интегрира, колку ќе се намалува зависноста од увоз, какво складирање ќе биде достапно и дали граѓаните и индустријата ќе почувствуваат поголема ценовна и снабдувачка стабилност.
Инвестиции – да, но со правила
Пораката од Министерството е дека вратата за нови инвестиции во обновливата енергија останува отворена, но во иднина тие треба да се реализираат во попредвидлива и порегулирана рамка.
За инвеститорите тоа би требало да значи поголема сигурност дека проектите можат навреме да се приклучат и да функционираат. За државата, пак, системското планирање треба да овозможи подобра контрола врз капацитетот на мрежата и намалување на ризикот од нерамнотежи во производството и потрошувачката.
Од зелена експанзија кон зрел енергетски систем
Македонија во изминатите години забрзано го зголемува присуството на соларната енергија. Тоа е значајна промена за систем кој традиционално во голема мера се потпираше на јаглен, хидроенергија и увоз.
Токму брзиот раст покажува дека енергетската транзиција има повеќе фази. Првата беше да се создаде интерес за инвестиции и да се изградат нови капацитети. Втората, која веќе започнува, е посложена: производството, мрежата, складирањето и потрошувачката да функционираат како еден координиран систем.
Ако првата фаза беше трка по нови мегавати, следната ќе биде трка по стабилност, флексибилност и паметно управување со енергијата.
EXCERPT
Македонија бележи побрз раст на инсталираните капацитети од обновливи извори од предвиденото, но забрзаната соларизација отвора нов предизвик – дали електроенергетската мрежа, складирањето и инфраструктурата можат да го следат темпото на новите инвестиции.
