Москва испраќа порака дека не сака конфликт со Европа и повикува на обновување на односите, додека НАТО истовремено нагласува дека ги зајакнува силите, способностите и плановите за одбрана. Двете пораки ја отсликуваат длабоката недоверба што продолжува да ја определува европската безбедносна сцена.
Рускиот претседател Владимир Путин порача дека Русија нема намера да ја нападне Европа и дека е подготвена за соработка и обновување на односите со европските држави. Но, речиси истовремено, од состанокот на највисоките воени претставници на НАТО во Копенхаген пристигна порака дека Алијансата останува подготвена за евентуална ескалација. Така, Европа повторно се наоѓа меѓу две паралелни пораки: Москва уверува дека не бара директна војна, а НАТО смета дека мора да биде подготвен за секое можно безбедносно сценарио.
Путин: Да живееме во мир, во спротивно ќе реагираме
На состанокот на руската Воено-индустриска комисија пред два дена Путин зборуваше за безбедносната состојба и за идниот развој на руските вооружени сили. Тој порача дека Москва е заинтересирана за обновување на односите со европските соседи и дека Русија, според неговите зборови, нема агресивни намери кон Европа. Истовремено предупреди дека руската страна ќе одговори доколку оцени дека нејзините безбедносни интереси се загрозени. Официјалниот Кремљ потврдува дека состанокот бил посветен на новата државна програма за вооружување и идниот развој на руските воени капацитети.
Посебно внимание Путин посвети на активностите во Балтичкото Море. Според неговата интерпретација, дел од европските воени вежби вклучувале сценарија поврзани со руски пловила. Неговата порака беше дека е подобро страните „да живеат во мир“, но и дека Русија ќе реагира доколку смета дека против неа се преземаат непријателски активности.
Москва истовремено ја продолжува воената модернизација
Пораката за подобрување на односите со Европа не значи дека Русија планира намалување на сопствените воени капацитети. На состанокот Путин зборуваше и за приоритетите во новата руска програма за вооружување, вклучително и за стратешките нуклеарни сили, противвоздушната и противракетната одбрана, беспилотните системи и современото прецизно оружје.
Со тоа Москва истовремено испраќа две пораки: дека не сака директен конфликт со европските држави, но и дека продолжува да инвестира во способности кои ги смета за неопходни за сопственото одвраќање и одбрана.
НАТО: Остануваме будни и подготвени
Само еден ден подоцна од Копенхаген пристигна порака од НАТО. Вчера и завачера таму се одржа годишната конференција на Воениот комитет на Алијансата. На состанокот учествуваа началниците на одбраната на сите 32 земји членки, претседателот на Воениот комитет адмирал Џузепе Каво Драгоне и двајцата стратешки команданти на НАТО.
Главните теми биле зајакнувањето на колективното одвраќање и одбрана, воената подготвеност, новите технологии, развојот на способностите и поддршката за Украина. Адмирал Каво Драгоне изјави дека НАТО во последните недели и месеци регистрирал воздушни инциденти, активности со беспилотни летала и хибридни активности што Алијансата ги поврзува со Русија. Тој нагласи дека НАТО останува „буден“ и „подготвен“ да ја брани територијата на своите членки.
Од политички ветувања до конкретни воени способности
Од официјалното соопштение на НАТО произлегува дека фокусот повеќе не е само врз издвојувањето средства за одбраната, туку и врз претворањето на тие средства во конкретни воени способности. Меѓу темите во Копенхаген биле забрзувањето на борбената готовност, подобрувањето на способноста за дејствување во повеќе воени домени и побрзото производство и набавка на вооружување.
Тоа не претставува доказ дека НАТО очекува непосредна војна со Русија. Станува збор за политика на одвраќање и подготовка за сценарија што Алијансата ги смета за можни.
Москва и НАТО гледаат закана еден во друг
Суштинскиот проблем е што Москва и НАТО истите безбедносни потези ги толкуваат на различен начин. Русија го гледа зголеменото воено присуство на Алијансата на нејзиното источно крило, воените вежби и модернизацијата на вооружувањето како притисок врз сопствената безбедност.
НАТО, пак, своето зајакнување го објаснува со потребата за колективна одбрана, особено во услови на продолжување на руската војна против Украина и серијата безбедносни инциденти што западните земји ги поврзуваат со Москва.
Токму тука се појавува класичната безбедносна дилема: мерка што едната страна ја смета за одбранбена може да биде протолкувана како закана од другата.
Најопасен може да биде инцидентот што никој не го планирал
Ризикот за Европа не произлегува само од можноста некоја страна намерно да започне поширок конфликт. Опасност може да создаде и погрешна проценка. Навлегување на беспилотно летало или ракета во туѓ воздушен простор, инцидент на море, погрешно протолкувана воена вежба или напад врз критична инфраструктура со нејасно потекло може да предизвика реакција пред целосно да бидат утврдени фактите.
Колку се поголеми воените сили и колку времето за донесување одлуки е пократко, толку е поголема важноста на каналите за директна комуникација.
Европа меѓу одвраќањето и дијалогот
Изјавите од Москва и Копенхаген на 18 и 19 септември не покажуваат дека директна војна меѓу Русија и НАТО е неизбежна. Сепак, тие покажуваат колку е високо нивото на меѓусебна недоверба. Путин вели дека Русија не планира напад врз Европа и остава простор за обновување на односите, но истовремено ја продолжува модернизацијата на руските вооружени сили. НАТО нагласува дека неговата политика е насочена кон одвраќање и одбрана, но истовремено ги засилува готовноста, командните структури и воените способности. На официјалната конференција во Копенхаген Алијансата повтори дека нејзина цел е способноста да го одврати противникот и да го одбрани евроатлантскиот простор.
Во такви услови европската безбедност ќе зависи не само од бројот на војници, ракети, беспилотни системи и воени планови, туку и од способноста на Москва и западните престолнини да спречат еден ограничен инцидент да се претвори во многу поширока конфронтација.
