Годишното оданочување за 2025. година открива бројка што не е само статистичка вест, туку слика на економијата видена преку личните приходи на граѓаните: во Македонија е пријавен оданочив доход од 612,87 милијарди денари, односно речиси 10 милијарди евра. Врз таа основа пресметаниот данок на личен доход изнесува 39,82 милијарди денари.

Податоците ги објави Управата за јавни приходи, соопштувајќи дека е завршено годишното оданочување на граѓаните за 2025. година.

Доходот расте побрзо од навиката граѓаните да ја проверуваат сопствената пријава

Според УЈП, за 2025. година се генерирани 863.100 годишни даночни пријави. Од нив, 704.443 се достапни преку системот е-Даночни услуги, додека останатите се однесуваат на лица што сè уште немаат регистриран кориснички профил и не можат електронски да извршат увид во својата пријава.

Токму тука е вториот, помалку видлив дел од веста: даночната држава станува сè поавтоматизирана, но даночниот граѓанин не секогаш станува поактивен. Од достапните пријави, само 26.653 биле лично потврдени од даночните обврзници, 1.145 биле корегирани и се во постапка на разгледување, а 676.645 пријави биле службено потврдени од УЈП.

Тоа значи дека најголем дел од граѓаните ја пропуштиле конечната проверка на системот. Формално, тоа не е незаконски. Практично може да значи пропуштена можност да се забележи грешка, неточен податок, погрешно евидентирана исплата или право на поврат.

Во споредба со 2024. година: плус 74,1 милијарда денари доход

Вкупниот пријавен доход за 2025. година изнесува 612.866.663.282 денари, а пресметаниот данок на личен доход 39.817.189.183 денари. За споредба, во 2024. година биле пријавени 538.741.195.257 денари доход, а пресметаниот данок изнесувал 34.960.971.215 денари.

Разликата е крупна: пријавениот доход е зголемен за 74,1 милијарда денари, а пресметаниот данок за 4,86 милијарди денари. Во евра, тоа е раст на доходот од околу 1,2 милијарди евра за една година.

Овие бројки може да се читаат на повеќе начини. Тие покажуваат поголеми пријавени приходи, раст на даночната основа, поефикасна евиденција и веројатно повисоки номинални плати и исплати. Но не кажуваат сè за животниот стандард. Растот на пријавениот доход не значи автоматски дека граѓаните живеат полесно, особено ако истиот период бил обележан со високи трошоци за храна, домување, кредити, услуги и секојдневни обврски.

Платите остануваат главниот извор на личен доход

Најголемиот дел од пријавениот доход доаѓа од работен однос. По оваа основа граѓаните пријавиле 458,57 милијарди денари, а пресметаниот данок изнесува 28,46 милијарди денари.

Тоа е очекувано, но и важно. Македонската даночна слика и натаму најмногу се потпира врз платите. Работниот однос останува централниот канал преку кој се полни дел од јавниот приход, но и преку кој најлесно се гледа колку е тесна врската меѓу државата, работникот и работодавачот.

По платите следуваат приходите од капитал, со пријавени 24,57 милијарди денари и пресметан данок од 2,45 милијарди денари. Доходот од продажба на сопствени земјоделски производи изнесува 22,3 милијарди денари, со пресметан данок од 437,4 милиони денари.

Забележителна е и ставката добивки од игри на среќа: граѓаните пријавиле 11,11 милијарди денари, а по таа основа е пресметан данок од 1,4 милијарди денари. Тоа е податок што отвора пошироко прашање, не само фискално, туку и социјално: колку индустријата на шансата станува редовен дел од личните приходи, а колку симптом на несигурноста во секојдневниот живот.

Кој треба да доплати, а кој има право на поврат?

Според податоците на УЈП, 208.857 граѓани имаат обврска за доплата на данок. Вкупниот износ за доплата е 208,98 милиони денари.

Од друга страна, 313.519 даночни обврзници имаат повеќе платен данок и право на поврат, во вкупен износ од 53,91 милион денари. Кај 182.067 пријави нема разлика меѓу пресметаниот и веќе платениот данок.

Посебно симптоматичен е податокот дека само 617 даночни обврзници поднеле барање за враќање на повеќе платен данок, во вкупен износ од 32,4 милиони денари. Тоа покажува дека правото формално постои, но не секогаш се користи. Причините може да бидат различни: недоволна информираност, недоверба, навика да не се проверуваат електронските пријави или едноставно чувство дека даночната администрација е нешто далечно и комплицирано.

Даночната пријава не е само формулар

Годишната даночна пријава е конечна пресметка на данокот на личен доход. Во неа се усогласуваат приходите остварени во текот на годината и веќе платените аконтации. Затоа УЈП апелира граѓаните да се регистрираат во системот е-Даночни услуги, да ги проверат своите пријави и, доколку има неточности, да побараат корекција во законски предвидениот рок.

Во суштина ова е и прашање на даночна култура. Кога доходот се мери во стотици милијарди денари, а данокот во десетици милијарди, граѓанинот не смее да остане само пасивна ставка во системот. Даночната обврска е дел од односот со државата, но и даночната проверка е дел од граѓанската одговорност кон сопствениот труд, приход и право.

Бројките за 2025, година покажуваат рекорд. Вистинското прашање е дали следниот рекорд ќе биде само во пријавениот доход или и во бројот на граѓани кои навистина знаат што пишува во нивната даночна пријава.