Ја споделуваме театарската рецензија на Емин Аземи за претставата „Носорози“, во изведба на Албанскиот театар во Скопје – поставка во која текстот на Ежен Јонеско не се третира како музејска лекција од театарот на апсурдот, туку како жива дијагноза на времето во кое толпата сè почесто мисли наместо човекот.
Во рецензијата „Скршеното огледало на апсурдот, носорозите меѓу нас“, Аземи посочува дека бугарскиот режисер Васил Василев донесува модерен и провокативен пристап кон „Носорози“, фокусирајќи се на отуѓувањето на човекот, губењето на индивидуалноста и „социјалната хипноза“ на денешницата. Делото на Јонеско, кое Encyclopaedia Britannica го бележи како една од клучните алегориски драми на XX век, во оваа сценска верзија се чита преку современиот притисок на медиумите, јавниот спектакл и доброволното прилагодување кон мнозинството.
Рецензија што ја чита претставата како предупредување
Аземи ја следи линијата од Јонесковата драмска алегорија до современиот човек, кој повеќе не мора да биде насилно претворен во носорог – доволно е сам да посака да биде дел од стадото. Тоа е најсилниот нерв на текстот: „носорогизацијата“ не се случува само во телото, туку во мислењето, во јазикот, во реакцијата, во навиката да се повторува она што веќе го кажува мнозинството.
Посебно е нагласена режисерската одлука на Василев да ја помести тежината од историскиот фашизам кон модерниот конформизам и медиумската манипулација. Во ова читање, носорогот не е само животинска метафора, туку поединец кој ја изгубил слободната волја. На сцената, апсурдот не доаѓа како далечна естетика, туку како секојдневна навика: да се биде виден, снимен, анализиран, објаснет – и конечно испразнет од сопствена волја.
Камерите, костимите и телото како нов јазик на конформизмот
Една од клучните точки во рецензијата е сценската употреба на медиумски фигури – новинарка, камерман и аналитичар/опинионист – преку кои трагедијата се претвора во медиумски спектакл. Во оваа поставка, ужасот постои затоа што е снимен; отпорот постои затоа што може да стане следна вест. Тоа е сурова, но прецизна театарска слика за времето во кое човечката драма сè почесто завршува како содржина.
Во PDF-рецензијата се посочува дека Вјолца Бектеши Хамити како Новинарката и Едлир Османи како Камерманот функционираат како „око“ кое ја документира носорогизацијата, додека Нихал Беџети како аналитичар/опинионист го претставува денешниот шум на социјалните мрежи и телевизиските студија, каде што секој феномен, колку и да е ужасен, се анализира до банализација.
Костимите на Марија Кунчева, како што посочува Аземи, ја градат идејата дека конформизмот почнува пред човекот целосно да се предаде. Облеката постепено престанува да биде знак на личност и станува униформа на заедничкото мислење. Денешниот носорог, во оваа претстава, нема нужно рог; тој може да има уреден костум, ладен поглед и совршено усогласен став со она што го бара општеството.
Кореографијата и сценското движење на Росен Михајлов, заедно со визуелноста и костимографскиот концепт на Марија Кунчева, му даваат приоритет на физичкото и механичкото движење пред дијалогот. Музиката на Апостолов, пак, функционира како невидлив лик што го диктира ритамот на трансформацијата – од хармонија кон какофонија, од човек кон механизирана маса.
Актерската игра како судир меѓу човекот и машината
Во центарот на актерската анализа е Шкељќим Ислами како Беранже – ликот што останува човек кога човечноста станува непрактична. Аземи го чита неговиот Беранже не како класичен херој, туку како кревка, органска, несредена и човечки „неправилна“ фигура. Токму таа несовршеност станува отпор. Во свет во кој сите се движат синхронизирано, човекот што трепери изгледа како последен доказ дека слободата сè уште не е сосема избришана.
Абедин Алими како Жан е издвоен како една од најсилните физички трансформации во претставата. Неговото преминување од артикулиран човек во грубо, телесно, агресивно и речиси машинско присуство ја прави „носорогизацијата“ видлива без потреба од евтини сценски ефекти. Гласот, движењето и телото стануваат место каде што логиката се распаѓа.
Гентиана Рамадани како Дези ја носи трагичната страна на предавањето – не предавање од страв, туку од желба за припадност. Во рецензијата, нејзината трансформација е претставена како емоционална транзиција: од љубов и кревкост кон магнетната привлечност на мнозинството. Таа не се предава затоа што е поразена, туку затоа што сака да биде дел од поголема хармонија, дури и кога таа хармонија е уништувачка.
Класика што не старее затоа што болеста не исчезнала
„Носорози“ останува важно дело затоа што не прашува само што прави толпата, туку што правиме ние кога толпата станува привлечна. Рецензијата на Аземи ја препознава токму таа линија: претставата на Албанскиот театар во Скопје не го оживува Јонеско за да му оддаде почит на еден класик, туку за да го отвори прашањето дали современиот човек навистина е послободен од оној од 1959 година.
Во време на медиумски шум, јавни хистерии, дигитални стада и брзи морални пресуди, „Носорози“ звучи помалку како апсурд, а повеќе како документарен запис за нешто што веќе го гледаме. Паноптикум би рекол: најстрашниот носорог не е оној што доаѓа однадвор, туку оној што почнува да ни звучи разумно.
Затоа оваа рецензија има вредност не само како театарски осврт, туку и како културен симптом. Таа ја отвора претставата кон пошироко читање: за конформизмот, за медиумската манипулација, за телото како последно прибежиште на отпорот и за човекот што, и кога е сам, одбива да стане дел од стадото.
