Александар Вучиќ вечерва призна дека неговата листа ги загубила предвремените парламентарни избори во Србија, додека првите проекции на ЦеСИД и Ипсос ѝ даваат убедлива предност на „Студентска листа – Студентите победуваат“. Според проекцијата објавена врз основа на 56% од обработениот примерок, студентската листа би освоила 139 од вкупно 250 пратенички места, а „Александар Вучиќ – Обединета Србија“ 104.
Станува збор за проекција, а не за конечен официјален резултат на Републичката изборна комисија, па бројот на мандатите може да се менува со понатамошната обработка. Сепак, признанието на Вучиќ дека неговата листа е поразена и разликата што ја покажуваат досегашните процени веќе ја отвораат најголемата политичка промена во Србија по повеќе од една деценија.
Вучиќ: „Јасно е дека изгубивме“
Во обраќањето од изборниот штаб Вучиќ соопшти дека, според податоците со кои располага неговиот блок, листата што ја предводи освоила околу 1,72 милиони гласови, додека студентската листа добила приближно 2,2 милиона. Тој призна дека конечните резултати сè уште не се познати, но оцени дека исходот е доволно јасен.
Признанието дојде во вечер во која изборната трка, следена со големо внимание во целиот регион, многу брзо се претвори од неизвесен натпревар во значително водство на студентската листа. Проекцијата на Ипсос и ЦеСИД ѝ припишува 139 мандати на студентската листа и 104 на „Обединета Србија“, што, доколку се задржи во конечните резултати, значи дека студентската листа би го надминала прагот од 126 пратеници потребен за парламентарно мнозинство.
Официјалниот изборен процес, сепак, не завршува со изборните проекции. Републичката изборна комисија на Србија треба да ја продолжи обработката на резултатите од избирачките места, а конечната распределба на мандатите ќе може да се утврди дури по завршувањето на законската постапка.
Од студентски блокади до изборна победа
Исходот има дополнителна тежина затоа што „Студентска листа – Студентите победуваат“ не произлезе од класичната српска партиска опозиција. Политичката траекторија на движењето започна со студентските протести и блокади по трагедијата на железничката станица во Нови Сад во ноември 2024. година, а барањата за одговорност, институционално функционирање и борба против корупцијата постепено прераснаа во изборен проект.
Panoptikum го следеше токму тој премин од блокадите до гласачките кутии, кога централното прашање веќе не беше само колкава поддршка има протестот на улица, туку дали може да ја претвори таа енергија во парламентарен мандат. Вечерашните проекции покажуваат дека одговорот, барем според досегашниот примерок, е далеку посилен од обично симболично присуство во парламентот.
Пред самиот изборен ден, анкетите даваа значително различни слики. Во анализата за излезноста и неизвесната трка меѓу Вучиќ и студентите беше јасно дека дел од истражувањата покажуваа тесно водство на студентската листа, а други сериозна предност на владејачкиот блок. Гласањето на 25. октомври, според сегашните проекции, излезе надвор од рамката на таа тесна изборна математика.
Студентите слават, но повикуваат да нема поделба на „победници и поразени“
Во штабот на студентската листа започна прослава веднаш по објавувањето на првите проекции и признанието на Вучиќ. Имаше песни, прегратки и извици „Победа“ и „Пумпај“, симболи што со месеци го следеа студентското движење.
Од студентскиот штаб истовремено беше испратена и порака дека општеството не треба да се дели на победници и поразени. Таквиот тон ќе биде значаен и по изборната ноќ: освојувањето мнозинство, доколку биде потврдено, е само првиот дел од политичката промена. Следуваат институционалното преземање на одговорноста, составувањето влада и проверката дали движење создадено во протест може успешно да функционира во државните институции.
Пред затворањето и непосредно по затворањето на избирачките места студентите ги повикуваа граѓаните да останат во своите градови и да го следат броењето на гласовите. Во повеќе места граѓани се собираа кај избирачките места, во атмосфера на висока мобилизација и недоверба кон изборниот процес. Затоа и конечната оценка за изборите нема да зависи само од бројот на освоени мандати, туку и од постапката во која резултатите ќе бидат утврдени.
Најголемиот тест за српската политичка сцена допрва почнува
Вечерашниот резултат претставува пресврт пред сè затоа што ја менува политичката структура што со години изгледаше тешко оспорлива. Вучиќ и политичкиот блок околу него доминираа на српските избори повеќе од една деценија, додека традиционалната опозиција не успеваше да создаде доволно широка алтернатива. Студентското движење го направи тоа од друга почетна точка – преку протести, блокади, локално организирање и постепено пренесување на барањата од улицата кон институциите.
Пред изборите, масовниот завршен собир на студентската листа во Белград покажа силна мобилизација, но остануваше отворено дали таа ќе се претвори во гласови. Првите проекции од изборната ноќ покажуваат дека се претворила.
Сега вниманието се префрла од изборната кампања кон официјалните резултати и кон она што следува по нив. Ако проекцијата за самостојно мнозинство биде потврдена, студентската листа повеќе нема да биде само движење што бара промена од институциите. Ќе добие обврска самата да ги води.
