На 20 септември 2026 година, со почеток во 10:30 часот, во Националниот археолошки музеј во Скопје ќе се одржи „Светот на Хомер“ – авторско игрифицирано музејско доживување во кое Хомеровите епови се поврзуваат со археологијата, музејските предмети, раскажувањето приказни и непосредното учество на посетителите.
Форматот е замислен поинаку од класичното предавање во кое публиката слуша, а предметите остануваат зад витрината. Учесниците ќе истражуваат археолошки предмети и реплики, ќе работат со мапи и визуелни материјали, ќе решаваат предизвици и ќе учествуваат во игри преку кои постепено ќе се отвора историскиот и културниот простор зад „Илијада“ и „Одисеја“.
Од Хомеровиот еп до археолошкиот предмет
„Светот на Хомер“ тргнува од една едноставна, но продуктивна идеја: древниот свет полесно се разбира кога не останува само во текстот. „Илијада“ и „Одисеја“ со векови живеат како книжевност, мит и културна меморија, но археологијата отвора друга перспектива – материјалниот свет на населби, предмети, оружје, обичаи и секојдневие што му дава поширок контекст на времето со кое ги поврзуваме еповите.
Токму односот меѓу приказната и материјалниот доказ го прави Хомеровиот свет постојано привлечен и за археологијата. Истражувањата на Троја, на пример, не можат едноставно да ја претворат „Илијада“ во историски запис, но покажуваат колку е сложена врската меѓу поетската традиција и реалните општества од бронзеното време. Повеќе за тој долг археолошки дијалог меѓу митот и локалитетот може да се прочита и во материјалите на Британскиот музеј за Троја.
Кокино, микенскиот свет, Троја и Пајонците во една приказна
Програмата не се задржува само на познатите имиња од Хомеровите епови. Во заедничката наративна рамка се поврзуваат микенскиот свет, Троја, Пајонците, музејските предмети и Кокино. Така, една приказна која вообичаено ја читаме низ Ахил, Хектор или Одисеј добива поширок простор – Балканот, источниот Медитеран и културите што оставиле материјални траги од своето време.
Во програмата се вклучени и две авторски игри. „Патот на Сонцето“ е инспирирана од Кокино, додека стратешката игра „Светот на Хомер“ го внесува учесникот подлабоко во логиката на доживувањето. Наместо готовите информации само да бидат соопштени, тие треба да бидат откривани преку набљудување, поврзување и решавање задачи.
Кога посетителот престанува да биде само публика
Токму тука е и најинтересниот дел од концептот. Музејот во овој случај не функционира само како простор во кој се чуваат и изложуваат предмети, туку како место во кое посетителот треба активно да воспостави врска со нив. Археолошкиот предмет престанува да биде само нешто што се гледа – станува почетна точка за прашање, приказна или задача.
Автор на концептот е м-р Василка Димитровска, археолог и сертифициран тренер за интерпретација на наследството, основач на Креактива – студио за раскажување приказни и дизајн на доживувања. „Светот на Хомер“ се реализира во соработка со Националниот археолошки музеј во Скопје, во рамките на Европските денови на наследството.
Таквиот пристап има уште една важна страна: древното наследство не се претставува како неподвижна лекција од минатото, туку како материјал што може повторно да се чита. Хомеровите епови тука се влез во археологијата, а археологијата, пак, начин книжевните слики да се постават покрај конкретни предмети, простори и култури.
Термин и учество
„Светот на Хомер“ ќе се одржи на 20 септември 2026 година од 10:30 часот во Националниот археолошки музеј во Скопје. Предвиденото времетраење е околу два часа, а бројот на учесници е ограничен на 15, што овозможува програмата да се одвива како непосредно и интерактивно музејско доживување.
За дополнителни информации заинтересираните можат да се обратат до м-р Василка Димитровска и Креактива на [email protected].
Хомер веќе три милениуми се чита, толкува и повторно се раскажува. На 20 септември во Скопје, дел од тој свет ќе може да се истражува на еден поинаков начин – не само преку стихот, туку преку предметот, мапата, играта и прашањата што археологијата сè уште ги поставува.
