Најмалку 12 лица загинаа во Киев и околниот регион во новиот руски воздушен напад денеска, во момент кога украинскиот главен град веќе шести последователен ден е изложен на бранови од дронови и ракети. Истиот ден стотици километри западно германската влада официјално ја обвини Русија дека стои зад неуспешниот напад со дрон со експлозив врз украински товарен авион на аеродромот Лајпциг/Хале на 4. август.
Двата настана не се исти и не треба вештачки да се спојуваат. Во Украина станува збор за отворена војна и масовни воздушни удари. Во Германија властите зборуваат за хибридна операција. Сепак, заедно тие покажуваат колку поширок станува безбедносниот простор во кој Европа мора да ја следи руската воена и разузнавачка активност.
Киев под напади кои повеќе немаат јасна пауза
Во Киев загинаа 8 лица, додека уште 4 жртви беа регистрирани во Бориспил, во околината на украинската престолнина. Меѓу загинатите во Киев се шестмина вработени во државната железничка компанија „Укрзализниција“, откако балистички проектил погодил депо и други железнички објекти. Украинските власти соопштија и за оштетени станбени и цивилни објекти.
Она што ја прави последната серија напади особено значајна не е само бројот на жртвите. Москва очигледно го менува ритамот. Наместо ударите да бидат концентрирани главно во големи ноќни бранови, беспилотни летала се испраќаат во помали групи и во текот на денот, со што воздушните тревоги се растегнуваат со часови и ја држат противвоздушната одбрана во постојана готовност. Според објавените податоци за новата руска тактика, само во август биле лансирани повеќе од 2.800 дронови врз Украина.
Украинските власти велат дека во денешниот напад биле употребени 218 беспилотни летала и повеќе видови ракети. Дел од дроновите биле модели со млазен погон, кои се побрзи и потешки за пресретнување од вообичаените верзии со пропелер. Украинското воздухопловство соопшти дека соборило или неутрализирало 187 дронови, како и повеќе крстосувачки и балистички ракети.
Токму тука е суштината на промената. Воздушната војна веќе не се сведува само на прашањето колку проектили ќе ја пробијат одбраната. Секој дополнителен час тревога троши луѓе, ракети-пресретнувачи, мобилни противвоздушни тимови, време на итните служби и нормално функционирање на градот. Извештаите од Киев укажуваат дека ваквиот притисок веќе трае со денови, а украинските власти го толкуваат како обид за истовремено исцрпување на ПВО, економијата и цивилното население.
Во Лајпциг Германија веќе не зборува само за сомнеж
Паралелно со ескалацијата во Украина, Берлин денеска премина од претпазливи сомнежи кон директно обвинување на Москва за друг тип операција. Германската влада соопшти дека Русија ја смета за одговорна за обидот за напад на аеродромот Лајпциг/Хале на 4. август, кога во близина на украински товарен авион бил пронајден дрон со експлозивна направа. Уредот не експлодирал и бил обезбеден од германските служби.
Министерот за внатрешни работи Александар Добриндт рече дека германските безбедносни и разузнавачки служби располагаат со показатели за руска вмешаност и дека инцидентот се вклопува во веќе познат образец на руски хибридни операции во Европа. Москва ги отфрли обвинувањата. Портпаролката на руското Министерство за надворешни работи Марија Захарова оцени дека Германија не понудила убедливи докази и најави руски одговор на германските мерки.
Берлин веќе најави политички последици. Меѓу нив се затворање на рускиот конзулат во Бон и прекин на работата на Рускиот дом во Берлин, како и иницијативи за нови европски санкции и посилен притисок врз руската таканаречена „флота во сенка“. Дојче веле објави дека германската влада го квалификува случајот како хибриден напад за кој смета дека Русија е одговорна.
Бранденбург: сериозен напад, но без утврден сторител
Истовремено, во Бранденбург беа откриени импровизирани запаливи и експлозивни направи кај високонапонска трафостаница поврзана со електраната Јеншвалде. Германските власти случајот го истражуваат како саботажа откако биле предизвикани кратки споеви и привремено бил исклучен еден блок на електраната.
Тука е потребна важна ограда: германските власти досега не ја припишаа оваа операција на Русија. Министерот за внатрешни работи на Бранденбург, Јан Редман, не исклучи странско учество, но меѓу можните насоки на истрагата се разгледуваат и домашни екстремистички кругови. Затоа случајот кај Јеншвалде не може фактографски да се стави во иста категорија со официјалното германско обвинување за Лајпциг.
Неговото значење сепак е пошироко. Нападот врз енергетската инфраструктура во Бранденбург повторно го отвори прашањето колку се ранливи електричните мрежи, транспортните јазли и другите системи од кои зависи секојдневното функционирање на европските држави.
Војната има фронт, но притисокот нема јасна граница
Нема основа секој пожар, дрон или дефект во Европа автоматски да се прогласува за руска саботажа. Токму спротивното – во средина исполнета со политички сомнежи, точната атрибуција станува уште поважна. Случајот во Бранденбург го покажува тоа. Случајот во Лајпциг, пак, покажува што се случува кога една европска влада смета дека располага со доволно разузнавачки и истражни показатели за директно да посочи држава.
Додека Киев се приспособува на дронови кои доаѓаат во пократки интервали и со поголема брзина, Германија ја зајакнува заштитата на критичната инфраструктура и бара поширок одговор од европските и НАТО-сојузниците. НАТО во меѓувреме оценува дека нема непосредна закана од директен воен напад врз Алијансата, но истовремено предупредува на засилени хибридни активности во Европа.
Во таа разлика меѓу отворена војна и дејствување под нејзиниот формален праг се наоѓа новата европска безбедносна реалност: Киев ја слуша тревогата од воздух, а земјите подалеку од фронтот сè почесто мора да проверуваат што се случува околу аеродромите, енергетските мрежи, транспортот и комуникациите. Не секој инцидент има ист сторител. Но веќе ниеден сериозен инцидент не се разгледува изолирано од пошироката војна.
