Македонскиот пат кон ЕУ повторно е во онаа добро позната зона меѓу надежта и заморот. Од Брисел доаѓа порака за нов моментум, за постепена интеграција, за регионална стабилност и за потреба од резултати. Од Скопје, пак, доаѓа порака дека разговори може да има, идеи треба да се слушнат, но македонскиот идентитет не може повторно да биде валута во европскиот процес.

Премиерот Христијан Мицкоски очекува при посетата на претседателот на Европскиот совет, Антонио Кошта, да се разговара за можни решенија за деблокирање на евроинтеграцискиот процес. Но ставот што го испраќа Владата останува ист: нема дополнителни идентитетски отстапки во пристапувањето кон ЕУ.

Кошта носи европски моментум, Македонија бара гаранции

Официјалното соопштение на Европскиот совет наведува дека Антонио Кошта од 1. до 5. јуни ќе ги посети шесте партнери од Западен Балкан, а на 5. јуни во Тиват ќе копретседава со Самитот ЕУ – Западен Балкан. Темите се очекувани, но важни: проширување, постепена интеграција, регионална соработка, безбедност и стабилност. Според агендата, во Скопје Кошта треба да се сретне со Мицкоски на 2. јуни.

Европската порака гласи дека моментумот постои и дека сега треба да се испорачаат резултати. Но македонското прашање не е само дали Брисел сака резултат. Прашањето е дали тој резултат ќе биде политички чесен. Македонија не е блокирана затоа што нема желба да разговара, туку затоа што европскиот процес со години дозволува билатерални барања да станат услови за цела држава.

Вештачкото билатерално барање како центар на спорот

Мицкоски вели дека очекува со Кошта да размени идеи за надминување на „вештачкото билатерално барање“ кон Македонија. Тоа е суштинскиот израз во целата приказна. Не станува збор само за дипломатски несогласувања, туку за чувство дека македонскиот евроинтеграциски процес е заробен од услов што не произлегува од класичните европски критериуми, туку од спорот со Бугарија.

Кога европските институции зборуваат за проширување, тие најчесто зборуваат за реформи, владеење на правото, економска подготвеност и институционална зрелост. Македонија, меѓутоа, предолго слуша и нешто друго: дека нејзиниот идентитет, јазик и историско самочувство повторно треба да бидат предмет на „добрососедска“ формула. Тука започнува недовербата.

„Некултурно“ е преку ноќ да се смени државен став

Мицкоски порачува дека би било некултурно преку ноќ да се промени ставот за спорот со Бугарија. Зад таа формулација стои политичка порака: државните позиции не можат да се третираат како дневна тактика, особено кога се однесуваат на идентитетски прашања и на довербата на граѓаните.

Таквата порака има домашна и надворешна адреса. Дома, треба да покаже дека Владата нема да прифати брза промена само затоа што доаѓа нов европски притисок или нова дипломатска атмосфера. Надвор, таа предупредува дека Македонија нема да биде бескрајно „конструктивна“ ако конструктивноста секогаш завршува со ново барање од истата страна.

Достоинство како политички услов, не како празна реторика

Средбата со Кошта е обид да се најде решение што нема да го допре македонското достоинство. Тоа е добра формулација, ако се земе сериозно. Достоинството не треба да биде украсна зборовна фигура во политичка изјава, туку граница што го одделува компромисот од понижувањето.

Компромисот е можен кога двете страни губат нешто, но добиваат поголема стабилност. Понижувањето почнува кога една страна постојано докажува дека има право да постои таква каква што е. Македонија во овој процес не бара привилегија. Бара европските правила да не бидат заменети со билатерална уцена.

Европската интеграција ќе мора да стане почесна

Ако ЕУ навистина сака нова динамика на Западен Балкан, македонскиот случај е еден од најважните тестови. Не затоа што Македонија е најголема или најсилна, туку затоа што е најјасен пример како европскиот процес може да ја изгуби својата логика кога ќе дозволи билатералните спорови да станат институционален филтер.

Македонија треба да разговара со Кошта. Треба да ги слушне новите идеи. Треба да бара правно и политички одржливо решение. Но не треба да ја прифати старата формула во нова амбалажа. Panoptikum би рекол: Европа не се докажува со тоа колку услови може да постави, туку со тоа дали знае да го заштити принципот кога една мала држава бара праведен третман.

Најважното прашање по посетата на Кошта нема да биде дали се размениле убави дипломатски реченици. Прашањето ќе биде дали ЕУ конечно има волја да ја одвои европската перспектива на Македонија од билатералната замка што предолго ја држи државата во чекална.