Словенија повторно влегува во политичка епизода со Јанез Јанша во главната улога. По тесните парламентарни избори и постизборниот застој словенечкиот парламент го избра лидерот на Словенечката демократска партија за нов претседател на владата, со што Јанша го добива четвртиот премиерски мандат. Но важната нијанса е оваа: премиерот е избран и положи заклетва, а новата влада допрва треба да биде комплетирана со министерски состав и потврдена во парламентот.
Според Associated Press, Јанша бил поддржан со 51 глас „за“ и 36 „против“ во 90-члениот парламент, а во следните 15 дена треба да се врати пред пратениците со предлог-кабинет.
Враќање по тесни избори и неуспешни коалициски разговори
Политичкиот пресврт доаѓа по изборите од 22. март годинава кои не донесоа чиста парламентарна математика. Според Reuters, движењето на Роберт Голоб тесно победило со 29 пратеници, додека СДС на Јанша освоила 28, но Голоб не успеал да обезбеди мнозинство и најавил заминување во опозиција. Така, изборниот победник остана без влада, а второпласираниот ја собра политичката аритметика.
Тоа е една од оние парламентарни ситуации во кои демократијата не се чита само преку првото место на изборната вечер, туку преку способноста да се состави мнозинство. Јанша тука ја одигра старата партија: чекање, преговори, дисциплина на десницата и доволно гласови за враќање на врвот.
Четврти мандат, но не и мирен терен
Јанша не е ново лице во словенечката политика. Напротив, тој е еден од најтрајните и најполаризирачки политичари во земјата. Неговиот нов мандат ќе биде четврти, по претходните премиерски периоди, а овој пат доаѓа во атмосфера на поделено општество, спор околу насоката на државата и силна идеолошка разлика меѓу либералниот и конзервативниот блок.
Во своето обраќање, Јанша ги навел економијата, борбата против корупцијата, намалувањето на бирократијата и децентрализацијата како приоритети. Истовремено, AP потсетува дека тој најавувал намалување даноци за богатите, поддршка за приватното образование и здравство, а неговите претходни мандати биле следени со критики за односот кон медиумите и демократските институции.
Во оваа вест затоа нема само промена на власта. Има враќање на политички стил. А стилот во политиката понекогаш тежи колку и програмата, зашто тој покажува како една власт ќе разговара со институциите, со медиумите, со опозицијата и со сопствените граѓани.
Европска десница, Орбанова сенка и словенечката проверка
Јанша често се опишува како политичар близок до деснопопулистичкиот бран во Европа. AP го претставува како поддржувач на Доналд Трамп и близок сојузник на Виктор Орбан, додека неговите критичари го гледаат како закана за либерално-демократските стандарди. Голоб во парламентарната расправа го опишал Јанша како најголема закана за словенечкиот суверенитет и демократија.
Таквите оценки не се случајни. Во Европа денес десницата не е еднообразна, но нејзиниот подем речиси секогаш ја отвора истата проверка: дали ќе биде конзервативна влада во рамките на институционалната култура или власт што ќе ја тестира отпорноста на институциите. Словенија, мала но важна членка на Европската Унија, сега повторно станува терен на тој тест.
Што значи ова за регионот
За Балканот враќањето на Јанша не е изолирана словенечка приказна. Словенија е членка на ЕУ и НАТО, земја што често има глас во регионалните дебати и во процесите на европско проширување. Промената во Љубљана може да влијае врз политичката интонација на словенечката надворешна политика, особено ако новата влада направи поостар идеолошки свиок од линијата на Голоб.
Reuters претходно забележа дека Голоб ја усогласувал надворешната политика поблиску со европските партнери, додека можниот камбек на Јанша отвораше прашања за поинакво позиционирање. Тоа не значи автоматска драматична промена, но значи дека Љубљана повторно ќе се чита внимателно – и во Брисел, и во регионот. }
Веста зад веста
Јанша се враќа, но Словенија не се враќа во истата политичка година. Европа е понапната, десницата е посамоуверена, институциите се под поголем притисок, а граѓаните се поизморени од долги кризи. Во таков амбиент, секоја влада е повеќе од кабинет: таа е порака за тоа каква држава сака мнозинството што ја поддржува.
Сега следува вториот дел од политичката приказна – составот на кабинетот. Токму таму ќе се види дали ова ќе биде класично десно враќање на власт или почеток на подлабока политичка промена. Во парламентарните системи, победата е само првата реченица. Владата се чита во министрите, во првите закони, во односот кон критиката и во тоа колку брзо реториката ќе стане практика.
