Куманово 6 години беше повеќе од адреса на една регионална воена команда. Со заминувањето на Командата на Бригадата на Југоисточна Европа – SEEBRIG од касарната „Боро Менков“ Македонија затвори едно важно поглавје во својата одбранбена дипломатија, но не и обврската што од него произлегува: да остане видлив, стабилен и доверлив учесник во регионалната безбедност.

Свечената церемонија на 15. јули во Куманово го означи крајот на шестгодишното домаќинство на Командата на SEEBRIG во Македонија. Според ротациониот принцип, мисијата продолжува во Истанбул, Турција, но политичката порака останува овде: државата беше домаќин на формат што не постои за протокол, туку за практична доверба меѓу армии, институции и земји од Југоисточна Европа.

6 години доверба, не само шест години присуство

Министерот за одбрана Владо Мисајловски на церемонијата порача дека во изминатиот мандат Македонија покажала дека е кредибилен, сигурен и активен партнер кој придонесува за регионалниот и меѓународниот мир и безбедност. Таа формула често звучи како дипломатска фраза, но во случајот со SEEBRIG има конкретна тежина: регионалната безбедност не се гради само со потпишани документи, туку со секојдневна координација, заеднички процедури, командна култура и способност различни армии да работат во ист ритам.

SEEBRIG е еден од најпрепознатливите примери на одбранбена соработка во Југоисточна Европа. Нејзината суштина е едноставна, но политички важна: земји со различни историски искуства, различни интереси и различни безбедносни чувствителности да создадат заеднички капацитет за стабилност. Затоа домаќинството во Куманово не беше само логистичка улога, туку проверка на зрелоста на институциите.

Куманово како воена адреса и политички симбол

Касарната „Боро Менков“ во изминатите 6 години беше место каде што регионалната соработка имаше своја физичка форма. Присуството на командата во Куманово значеше постојана комуникација со земјите учеснички, со воено-дипломатскиот кор, со Министерството за одбрана и со Армијата. На завршната церемонија присуствуваа началникот на Генералштабот, генерал-мајор Сашко Лафчиски, претставници на земјите членки на Процесот за соработка на министрите за одбрана на Југоисточна Европа – SEDM, како и претставници од Армијата, Министерството и дипломатскиот корпус.

Командантот на SEEBRIG, бригадниот генерал Билбил Битри му го врачи знамето на Бригадата на министерот Мисајловски во знак на завршување на мандатот и признание за соработката. Тој чин е протоколарен, но не е празен: знамето во воената симболика не е декор, туку знак на доверена одговорност.

Во тој контекст благодарноста до Куманово и до локалната заедница не е спореден детал. Меѓународна команда не живее само во штабови и службени распореди; таа влегува во град, во институции, во секојдневие. Домаќинството се мери и по тоа дали просторот околу мисијата ја прифаќа како дел од нормалниот живот, а не како затворен воен остров.

Одбранбената дипломатија не завршува со церемонија

Заминувањето на SEEBRIG во Истанбул доаѓа во време кога Македонија се обидува да ја зацврсти својата улога во НАТО и во европската безбедносна архитектура. Во последните недели Паноптикум веќе пишуваше дека македонската Армија се мери преку реална подготвеност, а не само преку политички декларации. Истата логика важи и овде: регионалната соработка е вредна само ако произведува оперативна доверба.

Паралелно со затворањето на Командата на SEEBRIG во Куманово Македонија е домаќин и на началникот на Генералштабот на Вооружените сили на Германија, генерал Карстен Бројер, кој започнува дводневна официјална посета со средби со државниот и воениот врв. Според објавената агенда, предвидени се разговори со генерал-мајор Сашко Лафчиски, средба со министерот Владо Мисајловски, како и средби со претседателката Гордана Силјановска-Давкова и премиерот Христијан Мицкоски.

Овие две случувања не треба да се читаат одвоено. SEEBRIG ја покажува регионалната димензија на македонската одбрана; посетата на германскиот воен врв ја нагласува билатералната и сојузничката димензија. За мала држава, тоа не е формалност. Тоа е начинот на кој се гради политичка тежина во безбедносен простор во кој големината на територијата не е единствената мерка за важност.

Безбедноста на Балканот се гради со трпение

Југоисточна Европа одамна знае дека мирот не е еднаш засекогаш освоена состојба. Тој се одржува со институции, со дисциплина, со комуникација и со способност да се разговара пред да се отвори криза. Токму затоа ваквите регионални иницијативи имаат значење што не секогаш се гледа во дневната политика.

Во еден поширок безбедносен контекст Македонија не може да си дозволи улога на пасивен набљудувач. Таа мора да биде земја што знае да биде домаќин, партнер, учесник и понекогаш тивок посредник меѓу различни регионални интереси. Токму тука се допираат домашната одбранбена политика, НАТО-обврските и пошироката европска стабилност. Како што Паноптикум веќе анализираше, македонската одбрана влегува во европската трка за капацитет, ресурси и политичка зрелост.

SEEBRIG замина од Куманово, но прашањето што го остава зад себе е многу поважно од самата церемонија: дали Македонија ќе продолжи да ја претвора довербата во капацитет, а партнерството во реална подготвеност? Во безбедноста најважните резултати ретко се најгласни. Тие се гледаат кога системот функционира без драматични зборови.