Средбата меѓу гувернерот на Народната банка Трајко Славески и гувернерот на Народната банка на Кина Пан Гонгшенг на прв поглед изгледа како класична институционална дипломатска вест. Двајца гувернери, меѓународен симпозиум, разговори за монетарна политика, финансиска стабилност и дигитализација. Но зад тој јазик на централните банки има нешто поважно: малите економии сè повеќе мора да бараат знаење, врски и капацитети во свет што не чека да се стабилизира.

Славески и Пан се сретнале во Шангај, во рамките на меѓународен симпозиум организиран од Банката за меѓународни порамнувања и Народната банка на Кина. Според објавите во македонските медиуми, разговорот бил насочен кон актуелните глобални економски и финансиски движења, предизвиците за централните банки во услови на зголемена неизвесност, како и кон можностите за продлабочување на институционалната соработка меѓу двете централни банки. Посебно внимание било посветено на трговските и финансиските односи меѓу Македонија и Кина, а оценката е дека постои потенцијал за натамошно продлабочување на соработката.

Централните банки во време кога неизвесноста стана нормална состојба

Последниве години ја променија улогата на централните банки. Тие веќе не се институции што работат само зад дебели извештаи, каматни стапки и табели за инфлација. Пандемијата, енергетските шокови, геополитичките конфликти, нарушените синџири на снабдување и дигитализацијата на финансискиот сектор ги ставија централните банки во центарот на економската отпорност.

Затоа ваквите средби не треба да се читаат само како протокол. За Македонија со мала и отворена економија секое сериозно институционално поврзување со голема централна банка носи можност за размена на искуства, подобро следење на глобалните ризици и појасно позиционирање во финансискиот свет што станува сè понестабилен. Паноптикум веќе пишуваше дека Народната банка гледа раст, но со рачна сопирачка, токму поради комбинацијата од инфлациски притисоци, надворешни ризици и потребата од внимателна монетарна политика.

Монетарна политика, стабилност и дигитализација

Според информациите пренесени од медиумите, Славески и Пан разговарале за спроведување на монетарните политики, одржување на финансиската стабилност и за искуства што можат да бидат корисни во услови на засилена глобална неизвесност. Во истата рамка биле отворени и темите за дигитална трансформација на финансискиот сектор, финансиска вклученост и јакнење на институционалните капацитети преку размена на знаења, експертиза и добри практики.

Ова е важен дел од веста. Дигитализацијата на финансискиот сектор веќе не е техничка модернизација, туку прашање на доверба, пристап, безбедност и контрола. Централните банки денес мора да разбираат не само инфлација и девизни резерви, туку и дигитални плаќања, киберризици, финансиска писменост, податоци и нови форми на финансиско однесување. Во таа смисла, соработката со Кина не е само дипломатска гестикулација, туку дел од пошироката слика во која економијата, технологијата и геополитиката се сè потешко одвоиви.

Кина како финансиски и технолошки фактор

Кина одамна не е само голем трговски партнер за светот. Таа е индустриски, технолошки и финансиски фактор што ја менува глобалната економска карта. Нејзиното влијание се гледа во производството, инфраструктурата, дигиталните системи, батериите, електричните возила и сè повеќе во финансиските технологии. Затоа и секоја институционална комуникација со кинеските финансиски власти има пошироко значење од самата билатерална средба.

Паноптикум неодамна анализираше како Кина ја извезува фабриката на иднината и како кинеската индустриска политика ги притиска старите економски центри. Во друга анализа, за кинеските инвестиции во Европа и батериите, беше отворено истото прашање: современата економија повеќе не може да се чита само преку пари, туку и преку зависности, технологии и стратешки позиции.

Што може да добие Македонија

Македонија од ваква соработка не треба да очекува спектакл. Централните банки не потпишуваат фабрики, не отвораат автопати и не ветуваат политички пресврти. Нивната работа е потивка, но често поважна: стабилност на системот, доверба во парите, капацитет за реакција и знаење како да се читаат ризиците пред тие да станат криза.

Ако размената со Народната банка на Кина се претвори во конкретна експертска соработка, обуки, аналитичка комуникација и искуства за дигитални финансиски услуги, тогаш оваа средба може да има практична вредност. Особено ако се поврзе со домашната потреба финансискиот систем да биде поотпорен, подигитален и подостапен за граѓаните и компаниите.

Треба и внимателност. Во економијата на 21. век секоја голема сила носи и можност и интерес. Малите држави мора да соработуваат, но не смеат да се занесат. Добрата институционална политика не е во тоа да се избере еден центар на моќ, туку да се гради капацитет државата да разговара со сите, а да остане свесна за сопствениот интерес.

Тивка вест со поголема порака

Средбата Славески – Пан Гонгшенг нема да ја промени македонската економија преку ноќ. Но таа е дел од важна линија: Македонија мора да ја јакне својата институционална интелигенција во време кога светската финансиска сцена станува сè понепредвидлива.

Во таков свет стабилноста не доаѓа само од домашни одлуки, туку и од способноста да се учи, да се споредува, да се предвидува и да се влегува во квалитетни професионални мрежи. Малата економија не може да ја контролира глобалната неизвесност. Но може да се подготви подобро да ја преживее.