Четиринаесетти септември има необично силна линија на идеи што подоцна станале поголеми од моментот во кој се родиле. Хендл завршил едно од најпознатите дела во музичката историја, првиот модерен натпревар во бодибилдинг наполнил лондонска концертна сала, а IBM претставил технологија од која ќе произлезе современото складирање податоци. Датумот е важен и за Македонија – Свети Николе го одбележува како ден на ослободувањето, а прилепска Победа на европската сцена се соочила со Парма и со некои од најголемите фудбалски имиња на своето време.
1741 – Хендл ја заврши „Месија“ за само 24 дена
Во Лондон, по нешто повеќе од три недели речиси непрекината работа, Георг Фридрих Хендл ја довршил партитурата на ораториумот „Месија“. Работата започнала на 22 август, а последните дополнувања ги внел на 14 септември 1741 година. Размерот на делото го прави тој творечки ритам уште поневеројатен – стотици страници музика, хорови, арии и речитативи биле обликувани во помалку од еден месец.
„Месија“ првпат била изведена во Даблин во април 1742 година, а подоцна станала едно од најизведуваните хорски дела во западната музичка традиција. Особено познат е хорот „Алилуја“, иако целиот ораториум е многу поширок од неговиот најпопуларен дел. Историските податоци на Handel Institute го наведуваат периодот од 22 август до 14 септември 1741 година како време во кое Хендл ја создал партитурата.
1901 – Во Лондон се одржа првиот модерен натпревар во бодибилдинг
Кралската сала „Алберт хол“ во Лондон во 1901 година била исполнета со публика која не дошла на опера или симфониски концерт, туку да ги гледа најдобрите претставници на тогашната „физичка култура“. Германецот Еуген Сандов организирал настан наречен „The Great Competition“, кој денес се смета за прв голем модерен натпревар во бодибилдинг.
Кандидатите не биле оценувани само според големината на мускулите. Сандов барал симетрија, пропорционалност, општа физичка развиеност и здрав изглед. Меѓу судиите бил и писателот Артур Конан Дојл, авторот на Шерлок Холмс, а победил Вилијам Мареј од Нотингем. Архивата на Royal Albert Hall го бележи натпреварот токму на 14 септември 1901 година, а салата била преполна до степен што дел од заинтересираните останале пред вратите.
1944 – Свети Николе го дочека ослободувањето
За Свети Николе, 14 септември има посебно локално значење. Во 1944 година градот бил ослободен во завршната фаза на Народноослободителната борба во Македонија, а датумот останал впишан во неговата колективна меморија како еден од најважните денови од поновата историја.
Седум децении подоцна, 14 септември и натаму се одбележува како ден на ослободувањето на градот, со положување цвеќе и програми посветени на борците од Светиниколско. Општина Свети Николе го вклучува „14-ти Септември“ меѓу своите традиционални градски манифестации, токму како спомен на ослободувањето од фашизмот.
1956 – IBM го претстави компјутерот што го донесе првиот комерцијален хард диск
Денес неколку гигабајти може да ги носиме во џеб без воопшто да размислуваме за нив. Во 1956 година, меѓутоа, идејата компјутерот директно да пристапува до податоци зачувани на магнетни дискови била технолошки пресврт. На 14 септември IBM јавно го претставил системот IBM 305 RAMAC, опремен со IBM 350 – првиот комерцијален дисковен систем со случаен пристап.
Уредот бил огромен. Дисковниот систем тежел повеќе од еден тон и користел големи ротирачки плочи, а капацитетот што денес изгледа речиси комично изнесувал околу пет мегабајти. Вистинската револуција не била во бројката, туку во можноста податоците да се пронајдат директно, наместо последователно да се пребаруваат купишта картички или магнетна лента. IBM во својата историја на RAMAC го опишува системот како предок на сите подоцнежни хард-дискови и како технологија што пристапот до информации го скратила од часови или денови на секунди.
1960 – Во Багдад беше основана ОПЕК
Пет држави производители на нафта – Ирак, Иран, Кувајт, Саудиска Арабија и Венецуела – во Багдад формирале организација што подоцна ќе стане еден од највлијателните фактори на светскиот енергетски пазар. ОПЕК се појавила во време кога најголемите меѓународни нафтени компании имале огромно влијание врз цените и условите под кои се експлоатирала нафтата.
Основачите сакале земјите производители да добијат поголема контрола врз сопствените природни ресурси и координиран настап на пазарот. Во децениите што следеле, одлуките на ОПЕК влијаеле врз цените на горивата, индустријата, инфлацијата и целата глобална економија. Во официјалната историја на ОПЕК, 14 септември 1960 година се наведува како денот кога претставниците на петте земји основачи се собрале во багдадската сала „Ал Шаб“ и ја создале организацијата.
1985 – Мостот Пенанг го поврза островот со малезиското копно
За жителите на Пенанг, остров одделен од Малезискиот Полуостров со морски теснец, патувањето кон копното со децении зависело од ферибот. Тоа се променило кога на 14 септември 1985 година за сообраќај бил отворен мостот Пенанг – инженерска конструкција долга 13,5 километри.
Во времето на отворањето бил меѓу најдолгите мостови во светот и претставувал клучна инфраструктурна врска за развојот на островот. Не станувало збор само за пократко патување: мостот го олеснил движењето на работници, стоки и индустриско производство и придонел Пенанг да се развива како еден од важните економски центри во регионот. Факултетот за градежништво при Универзитетот Sains Malaysia го бележи 14 септември 1985 година како ден кога мостот бил пуштен во сообраќај.
2000 – Победа ја пречека Парма во Купот на УЕФА
Македонскиот клупски фудбал на овој датум добил една од оние вечери што се паметат и кога резултатот не бил на домашна страна. Прилепска Победа во првото коло на Купот на УЕФА се соочила со Парма, тогаш еден од најсилните италијански и европски клубови.
На спротивната страна биле имиња како Џанлуиџи Буфон, Фабио Канаваро, Лилијан Тирам, Сабри Ламуши и Саво Милошевиќ. Парма победила со 2:0, со головите на Сержио Консеисао и Марко ди Вајо, но за Победа самиот пласман и мечот против таков состав биле значаен европски момент. официјалната архива на УЕФА го чува натпреварот од 14 септември 2000 година како дел од европската историја на прилепскиот клуб.
2015 – Човештвото првпат директно „ги слушна“ гравитациските бранови
Речиси еден век откако Алберт Ајнштајн предвидел дека забрзаните масивни тела можат да создаваат бранувања во простор-времето, два извонредно чувствителни детектори забележале сигнал каков што никогаш претходно не бил директно измерен. На 14 септември 2015 година LIGO регистрирал гравитациски бранови создадени при спојувањето на две црни дупки оддалечени повеќе од милијарда светлосни години.
Сигналот GW150914 бил толку слаб што инструментите мереле промена во должината помала од дел од дијаметарот на протон. Откритието било објавено неколку месеци подоцна, во февруари 2016 година, откако научниците детално ги провериле податоците. LIGO Scientific Collaboration го определува настанот како прва директна детекција на гравитациски бранови и прва директна потврда дека две црни дупки можат да се спојат. Со него астрономијата добила нов начин да ја набљудува Вселената – не само преку светлина, туку и преку самите бранувања на простор-времето.
Четиринаесетти септември добро покажува колку различни нешта можат да останат зад еден датум. Хендл оставил музика што се изведува речиси три века, Сандов му дал натпреварувачка форма на нов спорт, IBM го започнал патот кон хард-дискот, а LIGO отворил нов начин на набљудување на природата. Меѓу нив се Свети Николе, една незаборавна европска вечер на Победа, мостот што поврзал остров со копното и организација што со децении влијае врз цената на енергијата во светот.
