Премиерот Христијан Мицкоски во Штип изјави дека настаните за одбележување 35 години независност на Македонија ги чинеле граѓаните и Буџетот „нула денари“ бидејќи биле организирани со поддршка на општествено одговорни компании. Истиот ден, истражувањето на БИРН отвори поинаков дел од финансиската слика: Владата уште на 28. април ја вклучила Државната лотарија во организацијата, а два дена подоцна државното акционерско друштво објавило повик за реализација на спонзорирани настани.
Оттука, централното прашање повеќе не е само дали за прославата имало директна исплата од државниот Буџет. Прашањето е колку чинела целата програма, кој точно ја финансирал, колку средства обезбедила Државната лотарија и колкава била вредноста на договорите за организацијата и настапите.
Што точно рече Мицкоски
Мицкоски рече дека граѓаните можат да проверат во „Отворени финансии“ и дека таму ќе видат оти за настаните се потрошени „нула денари“. Според неговото објаснување, целата серија манифестации била овозможена од општествено одговорни компании. Тој не ги наведе нивните имиња, ниту сумите што секоја од нив ги обезбедила.
Прославата не се сведе само на централниот настан на 8 Септември. Во програмата за 35 години независност беа вклучени повеќе настапи и манифестации низ Македонија – од концертот на Стив Аоки во Битола и карванот „Силно светнал ден“, до настапите на Хозе Карерас и Дејвид Гета во Скопје. Официјалната страница на програмата покажува дека настаните беа распоредени во период од 2 август до средината на септември.
Трагата од Владата води до Државна лотарија
Истражувањето на БИРН објавено во „Призма“ наведува дека јавно достапни документи покажуваат оти Владата на 28. април 2026. година одлучила задачата поврзана со прославата да ѝ ја довери на Државната лотарија. Датумот се совпаѓа со официјално објавената 167-та седница на Владата, одржана на 28. април.
На 30. април Државната лотарија објавила „Јавен повик за прибирање понуди за реализација на спонзорирани настани“ за 35-годишнината од независноста. Според директорот на Лотаријата Александар Климовски, постапката била водена според Законот за спонзорство и донации и затоа повикот не бил објавен во системот за јавни набавки. Рокот за доставување понуди бил пет работни дена.
Во условите биле наведени настап на светски артист од највисока категорија со продукција и очекувана публика од најмалку 30.000 луѓе, уште една меѓународна музичка ѕвезда со македонски изведувачи и најмалку 12 театарски и визуелни настани низ Македонија. БИРН ги поврзува овие описи со подоцнежните настапи на Дејвид Гета, Хозе Карерас и со проектот „Силно светнал ден“.
Според изјавата на Климовски за БИРН, на повикот се пријавил само еден понудувач – „Стардаст“, фирма поврзана со „Авалон“. За тоа дали понудениот концепт ги исполнувал условите одлучувала надворешна комисија составена од уметници. На 12. мај, само неколку дена по завршувањето на постапката, Бобан Милошески од „Авалон“ и владината портпаролка Марија Митева ја претставија програмата и го најавија настапот на Гета.
„Нула денари“ и државна компанија не се исто финансиско прашање
Тука се појавува суштинската разлика во јавната расправа. Можно е директниот расход што се гледа како исплата од централниот Буџет да биде нула, а истовремено државно претпријатие или акционерско друштво да финансира активности од сопствени средства. Тоа се две различни сметководствени категории и едното тврдење само по себе не го дава одговорот на другото.
Финансиските извештаи на Државната лотарија објавени преку Македонската берза наведуваат дека основната главнина се состои од 45.000 акции и дека тие се во сопственост на државата. Со други зборови, Државната лотарија е државно акционерско друштво.
Токму затоа прашањето „дали се потрошени пари од Буџетот“ не може целосно да го замени прашањето „колку чинела прославата“. Државната лотарија ги спонзорирала настаните и дека „Стардаст“ ја реализирала организацијата со средства обезбедени преку Лотаријата. Според телевизијата, организаторот има рок да достави извештај за потрошените средства.
Сумата сè уште е клучната непозната
Уште во мај, владината портпаролка Марија Митева најави дека јавноста ќе биде информирана за финансиските детали откако ќе бидат финализирани програмските, продукциските и договорните елементи. По централната прослава точниот износ сè уште не е јавно соопштен во информациите што ги објавија медиумите.
СДСМ претходно тврдеше дека за прославата биле предвидени 300 милиони денари од нераспределена дивиденда на Државната лотарија. Тоа е партиско тврдење, а не јавно потврдена конечна цена на сите настани. Во јавно објавениот преглед на 167-та владина седница не е наведена таа сума, додека БИРН во својата денешна објава не го наведува конечниот вкупен износ на договорот.
По изјавата на премиерот СДСМ реагираше дека средствата на Државната лотарија не можат едноставно да се третираат како да не постојат затоа што не биле исплатени директно од Буџетот. Тоа е политичката интерпретација на опозицијата; фактичкото прашање што може да се расчисти со документи е поедноставно – колку средства издвојила Лотаријата, кои приватни компании дополнително учествувале како спонзори и колкави биле конечните трошоци.
Отчетот почнува таму каде што завршува спектаклот
Дебатата затоа не мора да се сведе на избор меѓу две крајности – дали Македонија треба да слави или не, и дали на сцената требало да има големи светски имиња. Државата може да организира голема прослава, компаниите можат да бидат спонзори, а државно претпријатие може да има своја улога во финансирањето. Секој од тие модели, сепак, остава финансиска трага.
„Нула денари од Буџетот“ е конкретно тврдење. Но за целосна слика се потребни уште неколку конкретни бројки: колку платила Државната лотарија, кои биле другите спонзори, колкава била вредноста на договорот со „Стардаст“, како биле распределени трошоците и колку чинеле одделните настани. Кога тие податоци ќе бидат објавени, јавноста ќе може да процени не само дали прославата била спектакуларна, туку и што точно значи дека чинела „нула денари“.
