Што се одбележува денес
Православен верски календар 26 септември – на 26 септември 2026, сабота, православната Црква го празнува Светиот свештеномаченик Корнилиј Стотник, еден од најзначајните рани незнабошци што ја примиле христијанската вера. Денот е и претпразненство на Воздвижението на Чесниот и Животворен Крст Господов – Крстовден. Според православниот верски календар на Denovi.mk за 26 септември, датумот одговара на 13 септември по стар стил и не е посен.
Главен спомен: Свети свештеномаченик Корнилиј Стотник
Дополнително: Осветување на храмот на Христовото Воскресение во Ерусалим; мачениците Макровиј и Гордијан; Кронид, Леонтиј и Серапион; Селевкиј и Стратоник; свештеномаченик Јулијан; мачениците Илија, Зотик, Лукијан и Валеријан; великомаченичка Кетевана, царица Кахетинска; Преподобен Јеротеј Иверјанец и други светители
Календарска белешка: Претпразненство на Воздвижението на Чесниот и Животворен Крст Господов
Нов календар: 26 септември 2026
Стар календар: 13 септември
Свети Корнилиј Стотник – човекот што ја отвора вратата кон еден поширок свет
Свети Корнилиј бил римски стотник во Кесарија Палестинска. Неговата приказна има посебно место во раното христијанство бидејќи е подробно раскажана во Дела апостолски. Корнилиј не бил Евреин, туку припадник на римската војска, но е опишан како побожен човек кој се молел и им помагал на сиромашните. Токму неговото обраќање ќе стане еден од важните моменти во ширењето на христијанството надвор од јудејската средина.
Според библиското и црковното предание, Корнилиј добил небесно видение во кое му било кажано да го повика апостол Петар. Во исто време Петар имал свое видение што го подготвило да го надмине тогашното разбирање дека христијанската порака е ограничена само на еден народ. Апостолот дошол во домот на Корнилиј, разговарал со него и со неговото семејство и потоа ги крстил. Поширокото житие е пренесено во календарскиот запис на Бигорскиот манастир за Свети Корнилиј Стотник.
Во црковното паметење токму затоа Корнилиј се издвојува како еден од првите незнабошци што влегле во христијанската заедница без претходно да станат дел од јудејската верска традиција. Настанот има поголема тежина од личното преобраќање на еден римски офицер: покажува дека христијанската проповед веќе ја преминува етничката и културната граница во која најнапред се развивала.
Според подоцнежното црковно предание, Корнилиј го следел апостол Петар и бил поставен за епископ. Неговото житие го поврзува со проповедничка служба во градот Скипсеос, каде се соочил со противење, но продолжил да ја шири верата. Преданието вели дека се упокоил во длабока старост, а неговиот гроб подоцна повторно бил откриен и над него бил изграден храм.
Осветувањето на храмот на Христовото Воскресение во Ерусалим
На 26 септември се одбележува и споменот на осветувањето на храмот на Христовото Воскресение во Ерусалим – светилиштето што ги опфаќа Голгота и Христовиот гроб. Овој спомен непосредно го поврзува денот со големите настани од времето на царот Константин и неговата мајка, Света царица Елена.
Според житијниот запис за 13 септември по стар стил, по пронаоѓањето на Чесниот Крст во Ерусалим започнало подигањето на голем храм над местата поврзани со Христовото Распетие и Воскресение. Намерата била под еден црковен комплекс да се опфатат Голгота и местото на Христовиот гроб.
Храмот бил свечено осветен во 335 година, а годишниот спомен на неговото осветување останал во црковниот календар. Овој датум добива дополнителна тежина затоа што доаѓа непосредно пред Воздвижението на Чесниот Крст. Така календарот постепено го воведува верникот во празникот Крстовден – од сеќавањето на ерусалимскиот храм кон самиот спомен на Крстот.
Ден пред Воздвижението на Чесниот Крст
Православен верски календар 26 септември има и јасна празнична насока кон следниот ден. На 27 септември Црквата го празнува Воздвижението на Чесниот и Животворен Крст Господов, еден од големите празници во православната година. Затоа 26 септември е означен како негово претпразненство.
Претпразненството не е посебен голем празник во истата смисла, туку ден со кој богослужбениот ритам почнува да го насочува вниманието кон празникот што следува. Во овој случај врската е особено природна: денешниот спомен на осветувањето на храмот на Воскресението е историски и духовно поврзан со Ерусалим, Голгота и пронаоѓањето на Чесниот Крст.
Токму ова го прави 26 септември повеќе од календарски ден со повеќе светителски имиња. На едната страна е Корнилиј – римски офицер преку чија приказна раната Црква ја надминува една од своите први големи граници. На другата е Ерусалим и храмот на Воскресението, кој го насочува календарот кон Крстовден. Двата спомена зборуваат за ширење: на верата меѓу народите и на црковното паметење околу местата што се во средиштето на христијанската историја.
Другите светители на 26 септември
На овој ден се споменуваат и мачениците Макровиј и Гордијан, кои според црковното предание биле царски службеници, а подоцна пострадале како христијани. Во календарот се и мачениците Кронид, Леонтиј и Серапион, Селевкиј и Стратоник, како и свештеномаченикот Јулијан.
Посебно место има и великомаченичката Кетевана, царица Кахетинска, грузиска владетелка од XVII век, која во православната традиција се почитува поради својата истрајност во верата. Меѓу монашките спомени е Преподобен Јеротеј Иверјанец, поврзан со Иверскиот манастир на Света Гора. Поширокиот календарски распоред и црковните празници може да се проверат и во православниот календар на МПЦ-ОА.
Правило на постот
Не се пости.
На 26 септември 2026 се паѓа сабота и за денот нема пропишан пост. Denovi.mk го наведува правилото „не се пости“, а истото го потврдува и православниот верски календар на Бигорскиот манастир. Строгиот пост следува наредниот ден, на Крстовден. Според тоа, за православен верски календар 26 септември денот е непосен.
