Случајот со смртта на 32-годишниот Кристијан Јосип Периш во Клиниката за психијатрија „Свети Иван“ во загрепски Јанкомир вчера доби нова димензија. Директорката Мајда Грах поднесе оставка, откако здравствената инспекција утврди сериозни пропусти во постапувањето со пациентот и во реакцијата на раководството по неговата смрт.
Четворица медицински техничари се во истражен притвор под сомнение за тешко убиство на особено ранливо лице. Истрагата продолжува, а случајот веќе не се однесува само на тоа што се случило во една болничка соба. Сè појасно се поставува прашањето како функционира системот кој треба да ги штити луѓето токму тогаш кога се најранливи.
Што утврди инспекцијата
Според објавените наоди од здравствената инспекција, постапките за физичко ограничување на Периш не биле спроведени во согласност со пропишаниот протокол. Утврдени се и несовпаѓања во медицинската документација, поради што се бара дополнителна стручна проверка.
Периш бил примен во Клиниката за психијатрија „Свети Иван“ на 21. октомври. Во текот на денот му била дадена терапија и бил физички ограничен. За време на подоцнежната интервенција дошло до срцев застој. Започнала реанимација, продолжена и од екипа на итната медицинска помош, но пациентот починал истата вечер.
Особено тешки прашања отвора временската линија по неговата смрт. Директорката била известена за смртта вечерта на 21. октомври, а следниот ден побарала да се зачуваат снимките од видеонадзорот. Сепак, според досега објавените информации, снимките ги прегледала дури на 4. ноември – две недели подоцна. Полицијата била контактирана наредниот ден, а снимките биле преземени на 6. ноември.
Хрватскиот министер за внатрешни работи Давор Божиновиќ оцени дека она што се случувало можело да биде утврдено многу порано. Според информациите кои ги објави Index.hr, токму снимката станала еден од клучните докази што ја насочиле истрагата.
Од трагичен настан до прашање за институционална одговорност
Инспекцијата не се задржала само на постапувањето на персоналот во моментите пред смртта. Отворени се и прашања за тоа зошто надлежните институции не биле известени навреме, зошто снимката била прегледана со толкаво задоцнување и дали раководството постапило во согласност со своите обврски. Утврдени се и недостатоци во обуката на персоналот за постапување со вознемирени пациенти. Според инспекциските наоди пренесени во медиумите, бројот на обуки во претходните години бил оценет како недоволен за установа од ваков тип.
Токму тука случајот добива пошироко значење. Физичкото ограничување во психијатриска установа е интервенција врз човек кој во тој момент може да биде неспособен целосно да ги заштити сопствените интереси. Затоа процедурите, контролата и одговорноста не се бирократски додатоци на лекувањето – тие се дел од самата заштита на пациентот.
За Panoptikum ова прашање природно се допира со пошироката тема за човекот во современиот свет меѓу смисла, страв и систем. Системот најмногу се проверува токму таму каде што човекот има најмалку моќ сам да се одбрани.
Сведоштва од поранешни пациенти дополнително ја зголемуваат загриженоста
По објавувањето на случајот во хрватските и регионалните медиуми се појавија сведоштва на луѓе кои тврдат дека и претходно доживеале грубо, понижувачко или насилно постапување во истата клиника. Таквите искази сами по себе не претставуваат доказ дека постоела системска практика и мора да бидат проверени од надлежните органи, но нивниот број и сличноста меѓу описите се причина да не бидат отфрлени како спореден медиумски шум.
Една поранешна пациентка раскажала дека била физички совладана и врзана во период на тешка психолошка криза. Други пациенти изнесуваат тврдења за грубо ограничување и понижувачко однесување. Овие сведоштва сега добиваат поинаква тежина затоа што се појавуваат паралелно со официјална истрага за смрт на пациент и со инспекциски наоди за неправилности.
Тоа е и точката на која институциите ќе треба да одговорат на пошироко прашање: дали случајот со Периш бил изолиран трагичен настан или предупредување за проблеми што подолго време останувале незабележани или непроцесирани.
Семејството најави комеморативен собир во Загреб
Семејството на Периш најави мирен комеморативен собир на 21. ноември во 18:30 часот на плоштадот „Бан Јосип Јелачиќ“ во Загреб, кај Мандушевац. Според објавената најава, собирот треба да биде посветен на збогувањето со Периш. Во меѓувреме, случајот доби и силна лична димензија. Медиумите објавија дека неговата бремена свршеница го загубила бебето неколку дена по неговата смрт. Тоа е дел од семејната трагедија што заслужува внимателен однос, без претворање на приватната загуба во средство за сензационализам.
Истрагата допрва треба да ја утврди целата одговорност
Фактот дека четворица медицински техничари се осомничени не значи дека кривичната одговорност е конечно утврдена – за тоа ќе одлучува судот. Истовремено, инспекциските пропусти и оставката на директорката отвораат посебно ниво на одговорност: професионална, управувачка и институционална.
Ќе се проверува кој што знаел, кога го дознал, зошто снимките не биле веднаш анализирани, дали биле почитувани процедурите и дали постоеле претходни сигнали што требало да предизвикаат реакција. Тоа се прашања што одат подалеку од една кривична постапка.
Психијатриската болница е место во кое општеството му доверува човек на системот кога тој самиот е во состојба на страв, криза или губење контрола. Токму затоа мерката за квалитетот на таквиот систем не е само колку пациенти лекува, туку што се случува со оној пациент кој во даден момент не може сам да се избори за сопственото достоинство и безбедност.
