Собранието денеска го усвои дополнетиот ребаланс на Буџетот за 2026. година со кој државната каса се приспособува на пониски приходи, а истовремено се пренасочуваат повеќе средства кон социјални трансфери, здравство и други тековни обврски. Приходите се планирани на 374,2 милијарди денари, расходите на 420,5 милијарди, додека буџетскиот дефицит останува непроменет на 46,3 милијарди денари.
Токму непроменетиот дефицит, заедно со намалувањето на капиталните расходи, е суштината на економската и политичката расправа околу второто прекројување на Буџетот годинава. Владата тврди дека станува збор за неопходно приспособување кон реалните економски услови и мерките за заштита на животниот стандард, додека опозицијата оценува дека бројките покажуваат промашени проекции и отстапување од претходно најавениот развоен карактер на Буџетот.
Приходите и расходите надолу, дефицитот останува ист
Во споредба со претходната буџетска рамка, и приходната и расходната страна се намалуваат за околу 5,3 милијарди денари. Најголемата корекција кај приходите се однесува на акцизите: наместо претходно планираните 34,1 милијарда денари, сега се очекуваат околу 30,4 милијарди.
Министерката за финансии Гордана Димитриеска-Кочоска намалувањето го поврза со пониските акцизи и ДДВ за горивата, мерки со кои Владата интервенираше за да го ублажи ценовниот притисок врз граѓаните и компаниите. Според владиното образложение, ребалансот не е последица на проблем со ликвидноста, туку на потребата приходите и расходите да се приспособат кон променетите услови.
Министерката увери дека до крајот на годината се обезбедени средства за плати, пензии, социјални надоместоци, обврските кон стопанството и долговите што доспеваат. За поширокиот контекст на промените во државната каса, Panoptikum претходно анализираше како намалувањето на инвестициите го менува односот меѓу дефицитот и тековната потрошувачка.
Капиталните расходи се враќаат на 40,1 милијарда денари
Највидливата промена на расходната страна е кај капиталните инвестиции. Капиталните расходи, заедно со ставката КАПЕФ, се намалуваат од околу 46,5 на 40,1 милијарда денари – за приближно 6,3 милијарди денари или 13,6 проценти во однос на рамката по летниот ребаланс.
Владата објаснува дека корекциите главно се однесуваат на проекти со одложена реализација и дека развојната компонента не е напуштена. Според образложението во Собранието, продолжуваат вложувањата во одбраната, патната и железничката инфраструктура, комуналните проекти, животната средина, енергетската ефикасност, образованието, земјоделството и локалната инфраструктура.
Сепак, официјалните податоци за реализацијата покажуваат зошто ова прашање останува чувствително. На порталот на Министерството за финансии за капитални расходи, заклучно со крајот на септември реализацијата на вкупните капитални расходи изнесуваше 57,1 проценти. Тоа значи дека проблемот не е само колку средства се запишани во Буџетот, туку и колку од нив државата може навреме да ги претвори во завршени проекти.
Повеќе средства за социјални трансфери и здравство
Истовремено со намалувањето на инвестиционата рамка, со ребалансот се обезбедуваат дополнителни 3,7 милијарди денари за социјални трансфери. Од нив, околу 1,34 милијарди денари се поврзуваат со пензиските обврски, околу 1,4 милијарди со социјалните надоместоци, а дополнителни 887 милиони денари со здравствената заштита.
За Министерството за социјална политика, демографија и млади се предвидуваат и дополнителни средства за ранливите категории, социјалната помош, народните кујни и социјалните услуги, како и 600 милиони денари за редовна исплата на породилните надоместоци.
Во практична смисла, ребалансот покажува јасно поместување на приоритетите во последните недели од годината: државата обезбедува поголем простор за обврските што мора да се исплатат веднаш, додека дел од инвестиционите планови се намалуваат или одложуваат.
Опозицијата го отвори прашањето: што остана од „развојниот“ Буџет?
Токму тука се концентрираа критиките на опозицијата. Пратениците од СДСМ оценија дека вториот ребаланс покажува дека претходните проекции биле преоптимистички и дека сега се кратат средства во области што требало да ја носат развојната компонента на Буџетот.
Сања Лукаревска посочи на намалувања кај капиталните проекти во животната средина, енергетиката и образованието, а како политички проблем го отвори и тоа што, според неа, не биле прифатени амандмани за дополнителни средства за минималната плата и за земјоделците.
Фатмир Битиќи, пак, ја оспори употребата на коридорите 8 и 10-д како аргумент во расправата за капиталните инвестиции бидејќи тие се реализираат преку Јавното претпријатие за државни патишта, а не директно преку буџетските ставки што се менуваат со овој ребаланс.
Политичката расправа може да се чита од две страни, но буџетските бројки се појасни: капиталната компонента е помала отколку по летниот ребаланс, додека дефицитот не се намалува.
Фискалното прашање не е само дали има пари, туку за што се задолжува државата
Токму на ова предупредува и Фискалниот совет во својата анализа на ребалансот. Со намалувањето на капиталните расходи, а задржувањето на дефицитот на 46,3 милијарди денари, се намалува делот од задолжувањето што може директно да се поврзе со инвестиции кои создаваат нова инфраструктура или економска вредност.
Дополнителен сигнал е извршувањето на Буџетот. Во првите девет месеци биле реализирани приходи од околу 261,1 милијарда денари и расходи од 300,8 милијарди, со што дефицитот достигнал приближно 39,7 милијарди денари – близу 86 проценти од планираниот годишен износ. Податоците и анализите за ребалансот се објавуваат и преку Парламентарната буџетска канцеларија.
Тоа го прави последниот квартал особено важен: Владата треба истовремено да ги исполни преземените социјални и тековни обврски, да го одржи дефицитот во планираната рамка и да реализира што поголем дел од капиталните проекти што останале во Буџетот.
За читателот, суштината на ребалансот не е во самото поместување на милијарди денари меѓу буџетските ставки. Поважно е што таа промена кажува за приоритетите: на крајот од 2026 година државата избира поголема сигурност за тековните и социјалните исплати, а помал простор за инвестиции. Дали тоа е оправдано привремено приспособување или знак дека развојните планови биле поставени повисоко од реалните можности, ќе се види преку извршувањето на Буџетот и проектите што навистина ќе бидат реализирани.
