Во војната меѓу Русија и Украина секоја експлозија има две разурнувања. Првото е физичко – згради, тела, семејства, животи. Второто е во јазикот: кој бил целта, кој е виновен, што било погодено, што се премолчува и што ќе се претвори во оправдување за следниот напад. Токму затоа веста за нападот врз објект во Старобелск, во делот од Луганската област под руска контрола, мора да се чита внимателно, без брза морална употреба на недовршени факти.
Рускиот претседател Владимир Путин ја обвини Украина за напад со дронови врз студентски дом во Старобелск, при што, според руската страна, загинале шест лица, десетици биле повредени, а 15 сè уште се воделе како исчезнати. Тој наредил руската војска да подготви опции за одговор. Украина ги отфрли руските обвинувања, тврдејќи дека не целела цивили, туку командна единица за дронови во областа, и дека дејствувала во согласност со меѓународното хуманитарно право. Reuters нагласува дека не можел независно да потврди што точно се случило.
Што тврди Москва
Според руската верзија, нападот бил насочен кон студентски дом поврзан со Старобелскиот колеџ на Луганскиот педагошки универзитет. Путин изјавил дека во близина немало воени објекти, разузнавачки структури или сродни служби, па затоа, според него, нападот не можел да биде случаен. Тој тврди дека ударот дошол во три бранови, со 16 дронови насочени кон истата локација.
Руските и проруските власти во Луганск соопштија дека во објектот во моментот на нападот имало 86 тинејџери на возраст од 14 до 18 години. Дел од повредените, според руските претставници, биле во тешка состојба, а спасувачките екипи продолжиле да пребаруваат под урнатините. Акцентот се става на руската најава за „остар одговор“ и можната одмазда.
Што тврди Киев
Украинската страна ја нарече руската интерпретација манипулација. Според извештаите што ја цитираат украинската војска, украинските сили тврдат дека целеле штаб на руската единица „Рубикон“ во областа на Старобелск – единица поврзана со употреба на дронови против украински цели. Al Jazeera ја пренесе украинската позиција дека нападот бил врз елитна командна единица за дронови, а не врз цивилен објект.
Токму ова е најопасниот простор на модерната војна: објектот може да биде физички еден, но политички да стане два различни настани. За Москва – студентски дом и доказ за украински „терор“. За Киев – воена цел и руска информациска манипулација. За јавноста – мрак меѓу две воени верзии, во кој вистината бара независна проверка, а не навивачки рефлекс.
Зошто зборот „одмазда“ е политички опасен
Кога држава зборува за „одмазда“, таа веќе не зборува само за воена реакција. Го подготвува моралното поле за следниот удар. Одмаздата е збор што ја намалува потребата од прашања: кој ќе биде целта, каков ќе биде одговорот, дали ќе има цивилни жртви, дали пропорцијата има значење, дали правото сè уште важи кога емоцијата е распалена.
Во тоа е суштината на оваа вест. Не само во Старобелск, туку во начинот на кој трагедијата веднаш се претвора во аргумент за ескалација. Една страна ја прикажува како доказ за злосторство, другата како пример за пропагандно прикривање на воена цел. А меѓу тие две верзии останува најтешкото прашање: што се случило со луѓето што биле внатре?
Војната не ги штеди цивилите, ниту јазикот
И Русија и Украина постојано негираат дека намерно гаѓаат цивили. Но војната веќе одамна ги уништува цивилните животи од двете страни на линијата на фронтот. Associated Press известува дека руските напади врз украински региони како Суми и Херсон повторно раниле цивили, меѓу нив и дете, додека бројот на цивилни жртви во Украина, потврден од Обединетите нации, бил зголемен во првите четири месеци од годината во споредба со истиот период претходно.
Така се создава затворен круг: секоја страна го покажува своето страдање како апсолутен доказ, а страдањето на другата страна како сомнителна слика, монтажа, манипулација или последица од сопствената вина. Тоа не значи дека сите верзии се еднакво точни. Значи дека во војна вистината често доаѓа повредена, доцна и опкружена со интереси.
Старобелск како информациска линија на фронтот
Старобелск не е само географска точка во Луганската област. Во оваа вест тој стана информациска линија на фронтот. Русија бара меѓународна осуда и го претставува нападот како „монструозно злосторство“. Украина, пак, тврди дека Москва го користи настанот за да ја прикрие воената природа на целта и да произведе морална основа за нови удари. Се следи еволуцијата на руските соопштенија, од првичните извештаи за повредени ученици до подоцнежните тврдења за шест загинати.
За читателот, најважно е да не дозволи насловот да му ја заврши мислата. „Путин нареди одмазда“ е силна реченица, но недоволна. Потребни се и следните: кој го потврдува нападот, што е независно проверено, кој има интерес да ја обликува приказната, дали целта била цивилна, воена или мешана, и што ќе значи „одговорот“ кога ќе стигне.
Големата опасност: цивилната смрт како дозвола за следна цивилна смрт
Најтемната логика на војната е во тоа што секоја цивилна жртва може да стане морална дозвола за нова. Ако страдањето се претвори само во гориво за одмазда, тогаш човекот престанува да биде причина за прекин на насилството и станува причина за негово продолжување. Тоа е моментот кога политиката го краде мртвиот од неговата човечка вистина и го претвора во аргумент.
Panoptikum тука би ја поставил неопходната реченица: војната најмногу лаже кога зборува со јазикот на правдата, а веќе ја подготвува следната казна. Правдата бара проверка, мерка и одговорност. Одмаздата бара само емоција и непријател.
Што следува
Ако Москва навистина го претвори настанот во основа за нов бран удари, Украина веројатно ќе одговори со сопствени напади врз руски воени и инфраструктурни цели. Така Старобелск може да стане уште една точка во спиралата на ескалација во која секоја страна ја нарекува својата акција неопходна, а акцијата на другиот злосторство.
Затоа оваа вест не треба да се чита како изолиран инцидент. Таа е пример за војната во нејзината најсовремена форма: дронови, урнатини, деца, воени штабови, пропагандни формулации, меѓународни апели и медиумски наслови што за неколку минути ја претвораат трагедијата во глобална расправа.
Додека нема целосна независна проверка, најчесната формулација останува тешка, но неопходна: Русија тврди дека Украина нападнала студентски дом; Украина тврди дека целела руска командна единица за дронови; цивили, според руските извештаи, загинале и се повредени; Путин наредил подготовка на одговор. Сè надвор од тоа, барем засега, е дел од војната на верзиите.
