Во Спомен-собата „Т’га за југ“ во ЈУ Градска библиотека „Браќа Миладиновци“ – Скопје, на 21 октомври се одржа книжевниот настан „Историјата зборува низ книгите“, посветен на новото издание од Бранислав Светозаревиќ Покорни – „Македонци – сведоштва за идентитетското име и јазикот“, втор том, со хронолошки опфат 1453-1944 година.
Настанот беше организиран во чест на 23 Октомври – Денот на македонската револуционерна борба, а во средиштето на вечерта беа книгата, историскиот документ и пишаното сведоштво како извори преку кои се истражуваат македонското име, јазик и идентитет.
Документите како траги на историското паметење
Во објавата по одржувањето на настанот, Градската библиотека посочи дека делото преку историски документи и автентични сведоштва отвора простор за проучување на македонското име, јазик и идентитет и потсетува на значењето на пишаните извори во зачувувањето на колективната меморија.
Токму документот е основата врз која е поставена книгата на Светозаревиќ Покорни. Наместо историјата да остане сведена на подоцнежни толкувања, книгата вниманието го насочува кон материјалните траги што ги оставиле различни времиња – записи, документи и други извори во кои можат да се следат именувањата, јазичните определби и идентитетските сведоштва.
Новото издание претходно беше претставено и како продолжение на истражувачката работа на авторот, со нов корпус документи и сведоштва што го прошируваат материјалот од првиот том.
Книга, јазик и колективна меморија
Ваквата тема природно излегува од рамките на една книжевна промоција. Прашањето како се зачувуваат историските сведоштва е истовремено прашање за начинот на кој една култура го чува сопственото паметење. Архивите, библиотеките и книгите овозможуваат документот да преживее подолго од генерацијата во која бил создаден и повторно да стане достапен за читање, споредување и истражување.
Темата се допира и со пошироката расправа за македонскиот идентитет како култура, паметење и одговорност. Идентитетот не се одржува само преку јавното повикување на историјата, туку и преку зачувувањето на јазикот, книгите, архивската граѓа и институциите што овозможуваат тие да останат дел од живата култура.
Сличен простор на истражување неодамна отвори и книгата „Македонски идентитетски прашања“ на Јованка Кепеска, каде односот меѓу јазикот, културата, историските процеси и идентитетот се разгледува од повеќе научни и општествени перспективи.
Од читање извадоци до разговор за историските извори
Со читање извадоци од книгата, поздравно обраќање на Анета Механджијска, в.д. директорка на библиотеката, како и обраќања на проф. д-р Стојко Стојков, проф. д-р Михајло Миновски и проф. д-р Тодор Чепреганов, беше одржан овој настан кој одбележува важен момент за објава на ова обемно значајно дело.
Програмската поставеност на настаот ја поврза книгата со живиот разговор околу историските извори: документот беше присутен како предмет на истражување, а извадоците од книгата го внесоа и во непосредниот простор на читањето и книжевната средба.
Местото на одржување носи своја симболика. Градската библиотека „Браќа Миладиновци“ е институција чија работа е врзана за собирањето, обработката, чувањето и достапноста на книжевниот и библиотечниот фонд. Во својата објава по настанот библиотеката ја нагласи токму таа улога – како простор во кој се чува духовното наследство, се негува македонскиот јазик и се создава врска меѓу минатото, сегашноста и генерациите што доаѓаат.
Промоцијата на вториот том на „Македонци“ на Бранислав Светозаревиќ Покорни го врати вниманието кон едно од основните правила на историското паметење: она што сакаме да го разбереме мора да го зачуваме, а она што сме го зачувале мора повторно да го читаме. Книгите и документите тогаш престануваат да бидат нем архивски материјал и стануваат простор во кој секоја генерација повторно ја проверува сопствената врска со минатото.
