Книгата „Македонски идентитетски прашања“ од проф. д-р Јованка Кепеска беше промовирана на 1 октомври 2026 година во Музејот на македонската борба за самостојност во Скопје. Делото, објавено од „Македоника литера“ со финансиска поддршка од Глобалната македонска фондација „Вечна“, ги отвора прашањата за македонскиот национален идентитет преку јазикот, културата, политичкиот и општествениот развој и историските процеси.
Станува збор за книга чиј предмет тешко може да се затвори во една научна дисциплина. Кепеска му пристапува на идентитетот од историски, филозофски, социолошки, културолошки и филолошки аспект, настојувајќи различните рамништа да ги постави во заедничка целина. Токму затоа делото повеќе наликува на обид за систематизирање на едно долгогодишно истражувачко поле отколку на книга посветена на еден изолиран спор или еден историски период.
Идентитетот како прашање на јазикот, културата и општеството
Во претставувањето на книгата од „Македоника литера“ се наведува дека авторката ги разгледува теоретските основи на идентитетот, историските процеси во кои тој се оформува, современите национални и геополитички влијанија, употребата на термините во идентитетските определби и односот на општеството кон сопствените идентитетски обележја. Таквиот пристап ја поместува темата од тесно политичкото поле и ја поставува и во просторот на културата, образованието, науката и јазикот.
Особено место во книгата има македонскиот литературен јазик. За Кепеска тој не е само средство за комуникација, туку дел од процесот преку кој една заедница се препознава, создава културна меморија и го пренесува сопственото искуство. Тоа прашање се допира со пошироката тема што Panoptikum веќе ја отвора во текстот „Јазикот е мојата татковина“ – јазикот како идентитет, паметење и простор на опстојување: јазикот не постои надвор од човекот и заедницата што го употребуваат, туку живее во нивното помнење, образование и секојдневна култура.
Пет поглавја за различни страни на истото прашање
„Македонски идентитетски прашања“ е организирана во пет тематски целини: политичкиот идентитет на македонскиот народ, македонската култура како идентитет, македонскиот литературен јазик како идентитет, општествениот развој како претпоставка за македонската идентификација и аспектите од светскиот развој што се поврзуваат со Македонија. Во нив се отвораат теми од раната идентификација и историското оформување на заедницата до современите прашања на државноста, мултикултурното општество, јазичната политика и глобалните процеси.
Таквата структура покажува и една од основните тези на книгата: идентитетот не се создава во една точка и не се сведува на еден симбол. Тој се формира преку историјата, политичките институции, јазикот, културното творештво, образованието, моралните вредности и начинот на кој една заедница се разбира самата себе. Во таа смисла, книгата се надоврзува на долгогодишниот научен интерес на Кепеска за националниот и културниот идентитет, присутен и во нејзиниот труд „Европски, национален и културен идентитет“.
Тука природно се отвора и прашањето колку идентитетот постои како историско наследство, а колку како жива општествена практика. Panoptikum неодамна го постави токму тоа прашање во текстот „Колку навистина го живееме македонскиот идентитет?“, каде фокусот е ставен врз културната меморија, образованието и личната и институционалната одговорност. Книгата на Кепеска влегува во истиот поширок простор на размислување, иако со поизразена теориска и социолошка рамка.
Промоцијата како продолжение на јавната расправа
На промоцијата за делото зборуваа универзитетските професори Наташа Котлар-Трајкова и Звонимир Јанкулоски, како и претседателот на фондацијата „Вечна“, Мирче Ѓоргоски. Котлар-Трајкова го опиша трудот како синтеза на теориските и практичните истражувања на Кепеска, изградена врз допирот меѓу филозофијата, социологијата, политичката економија и политичките науки.
Јанкулоски, пак, го постави делото и во контекст на односот на современото општество кон научната мисла и интелектуалниот ангажман. Таквата перспектива е важна затоа што идентитетските прашања лесно можат да станат предмет на дневнополитичко поедноставување. Книгата на Кепеска тргнува од поинаква претпоставка – дека тие треба да се разгледуваат низ повеќе дисциплини, со јасно разграничување меѓу историскиот факт, теориското толкување и политичкиот став.
Долгогодишен интерес за општествените и идентитетските теми
Јованка Кепеска е родена во 1940 година во Прилеп. Од 1974 година работела како предавач и професор на повеќе катедри за социјална теорија во рамките на Универзитетот „Св. Кирил и Методиј“ во Скопје, а најдолго како редовен професор на Филозофскиот факултет, до пензионирањето во 2005 година. Нејзиниот научен интерес опфаќа филозофски и социолошки прашања поврзани со современиот демократски и општествен развој, а идентитетот е една од темите на кои таа повеќепати се навраќала во својата работа.
„Македонски идентитетски прашања“ затоа треба да се чита и како дел од тој подолг истражувачки континуитет. Нејзината вредност за јавната расправа ќе зависи и од тоа дали читателите ќе ја прифатат темата како простор за аргументирано читање и преиспитување, а не само како повод за однапред утврдени позиции. Во време кога идентитетот често се сведува на политичка формула, самото враќање кон јазикот, културата, историјата и општествената теорија отвора поширок простор за разбирање на прашањето што значи една заедница да се препознава себеси.
Извор фото: ФБ профил Наташа Котлар/Natasa Kotlar
