40 дена по оперската гала „Љубов“ на Античкиот театар, „Охридско лето“ ја спушти завесата на своето 66. издание. Зад фестивалот остануваат 48 настани, повеќе од 700 уметници од 24 земји, класична музика, театар, балет и ново џез-поглавје – но и нешто што за една културна институција е поважно од секоја програмска статистика: гледалишта што публиката навистина сакаше да ги наполни. Според завршните информации на организаторите, повеќе настани биле распродадени однапред, а годинашното издание е оценето како рекордно по интерес и продажба на билети. Во објавените завршни податоци, сепак, не е наведена вкупната бројка на посетители, па вистинската тежина на рекордот допрва треба да се измери со прецизна статистика.
Од „Љубов“ пред 4.000 луѓе до „Као какао“ на Долни Сарај
Флеш:
Фестивалскиот лак започна на 12. јули со гала-концертот „Љубов“, со сопранистката Ермонела Јахо, тенорот Чарлс Кастроново, Оркестарот на Националната опера и балет и диригентот Марко Боеми. На 20. август фестивалот заврши на Долни Сарај со современиот македонски мјузикл „Као какао“, по текст и драматургија на Венко Андоновски, во режија на Дејан Пројковски и со музика на Влатко Стефановски.
Античкиот театар тогаш прими повеќе од 4.000 посетители, а билетите за отворањето биле распродадени две недели порано, соопшти НУ „Охридско лето“. Паноптикум уште на почетокот на фестивалот го постави прашањето што се провлекуваше низ целото издание – како историскиот амбиент на Охрид да остане повеќе од раскошна сценографија и да стане активен дел од современото културно искуство. За тоа пишувавме и во текстот „Охрид повторно стана сцена на светот“.
Изборот за затворање има своја симболика: фестивал што во текот на летото носи големи меѓународни имиња ја затвора програмата со македонско сценско дело. Официјалната програма на фестивалот го наведува „Као какао“ како свечено затворање на 66. издание.
Програмата се прошири, а џезот доби сопствен простор
Бројката од 48 настани сама по себе не кажува многу ако програмата се сведе на календар. Ова издание беше поинтересно поради начинот на кој различните жанрови беа поставени еден до друг. Класичната музика и операта ја задржаа тежината што традиционално ја имаат на фестивалот, театарот и балетот го продолжија сценскиот континуитет, а „OH, JAZZ 2026“ внесе нова енергија во августовската програма.
Џез-сегментот донесе четири фестивалски вечери и имиња како Нубаја Гарсија и Питер Сомуа, покрај Националниот џез-оркестар и други домашни и странски музичари. Тоа беше програмска промена што вреди да се следи и во следните изданија: „Охридско лето“ со децении има препознатлив идентитет, но традицијата станува посилна кога умее да отвори место и за музички јазици што претходно биле на нејзината периферија. Паноптикум веќе го следеше тој пресврт во текстот „Охридско лето“ меѓу вековите.
Македонската култура не остана во фуснота
Меѓународната димензија е еден од главните адути на фестивалот, но 66. издание имаше и важни точки што се однесуваат директно на македонската културна меморија. Посебно место доби 100-годишнината од раѓањето на Ана Липша-Тофовиќ – гласот со чиј рецитал во „Света Софија“ во 1961. година започнува историјата на „Охридско лето“. Монографијата посветена на примадоната и концертот на фестивалскиот роденден ја вратија таа историска линија во живата програма, наместо да ја остават во пригоден протокол. За ова Паноптикум пишуваше во „Гласот што го започна ‘Охридско лето’ повторно одекна на неговиот 66. роденден“.
Токму тука фестивалот ја има својата најголема домашна вредност. Светските имиња ја носат меѓународната видливост, но македонските уметници, ансамбли, композитори и културни јубилеи го создаваат континуитетот поради кој „Охридско лето“ не е гостувачка фестивалска франшиза, туку институција со сопствено паметење.
Полното гледалиште е успех, но и обврска
Директорот Ѓорѓи Цуцковски во завршните оценки ја издвојува публиката како најголем успех на изданието, посочувајќи ги распродадените настани, долгите аплаузи и големиот интерес. Таа оценка ја пренесуваат и повеќе медиуми во завршните извештаи за фестивалот.
За културната политика најинтересното прашање почнува откако ќе се изгаснат сценските светла. Ако десетици фестивалски вечери можат да привлечат публика во Охрид, тогаш фестивалот располага со културен капитал што може да се претвори во подолгорочна меѓународна видливост, културен туризам, гостувања, издавачки проекти и посилна промоција на македонските уметници. Токму тој потенцијал го разгледавме и во анализата „Охридско лето“ е културниот извоз што Македонија сè уште не го мери.
Затоа резултатот од 66. издание не треба да остане во формулата „успешно фестивалско лето“. 40 дена програма покажаа дека публика за сериозна култура постои. Следниот чекор е тој интерес да се измери попрецизно, да се анализира од каде доаѓа публиката и кои програми ја привлекуваат, а добиеното знаење да се претвори во стратегија. Во спротивно, секој август ќе почнуваме од почеток – со нова програма, нови аплаузи и истиот недовршен разговор за тоа колку далеку може да стигне македонската култура.
