Денес, 9 август, од Охрид почнува музичко-сценскиот караван посветен на 35 години независност на Македонија – проект што, според најавите, треба преку музика, глума, танц и мултимедија да ја претвори годишнината во патувачко културно доживување. Наместо јубилејот да се затвори во една свечена сала и да се сведе на протокол, идејата овојпат е сцената да се движи, а приказната да стигне до градови и публика што обично остануваат надвор од центарот на големите државни прослави.
Охрид не е случаен почеток
Има нешто логично во тоа што караванот тргнува токму од Охрид. Овој град одамна не живее само од разгледници, туку и од културниот ритам што секое лето го прави повеќе од туристичка точка. На Паноптикум веќе пишувавме како „Охридско лето“ функционира како културен извоз, а и зошто Охрид сè почесто се чита како летна сцена, а не само како езерски декор. Затоа почетокот на караванот во Охрид не делува како формалност, туку како порака: ако сакаш да ја раскажеш Македонија преку култура, мораш да тргнеш од места што веќе знаат што значи јавен настан со атмосфера, контекст и публика.
Токму тука е и првата важна разлика. Овој концепт не ја третира публиката надвор од Скопје како публика од втор ред што ќе гледа пренос. Напротив, им ја носи продукцијата пред очи. Тоа е културна одлука што има поголема тежина отколку што изгледа на прв поглед, затоа што покажува дека јубилејот може да се мисли како заеднички простор, а не само како главен настан во престолнината со придружни ехо-изведби низ државата.
Кога историјата не се раскажува со говорница, туку со сцена
Според првата најава за проектот, приказната за 35 години независност ќе се раскажува во форма на мултимедијален сценски спектакл, со акцент на најзначајните историски моменти, подеми, предизвици и достигнувања од изминатите три и пол децении. Тоа е амбициозна формула, затоа што бара баланс меѓу емоција и мерка: доволно спектакл за да го задржи вниманието, но и доволно смисла за да не остане само на ефектна сценографија.
Во таа смисла, најсилниот потенцијал на караванот е токму во оддалечувањето од класичната свечена академија. Помладата публика ретко влегува во историски јубилеи преку говори, протоколарни интонации и однапред предвидливи официјални формати. Музиката, глумата и танцот, ако се паметно режирани, можат да создадат многу подостапен јазик. Не поплиток – туку поразбирлив. Прашањето не е дали сцената може да биде сериозна, туку дали умееме сериозните теми да ги кажеме со форма што денешната публика ја чувствува како своја.
Добрата идеја ќе мора да издржи и добра драматургија
Во досега објавените информации веќе се потврдени неколку клучни станици: по Охрид, на 11 август спектаклот треба да биде изведен во Битола, на 12 август во Велес, а на 15 и 16 август во Струмица се најавени посебни концертни вечери. За 1 септември е најавен настапот на Хосе Карерас на плоштадот „Македонија“ заедно со повеќе македонски уметници, додека големиот финален перформанс е закажан за 4 септември во Скопје со повеќе од 120 учесници. Музичкиот дел од поширокото одбележување треба да заврши на 8 септември со концертот на Дејвид Гета.
Тоа звучи големо и продукциски сериозно. Но тука почнува и вистинскиот тест. Караванот нема да се мери само по бројот на имиња на сцената, туку по тоа дали ќе изгради една заедничка драматуршка линија. Дали публиката навистина ќе почувствува дека гледа една иста приказна што патува и се развива од град во град? Или сето тоа ќе остане серија од поединечни концерти под заеднички слоган? Разликата е суштинска. Првото создава културен настан. Второто создава календар.
Токму затоа оваа иницијатива вреди да се следи без цинизам, но и без автоматски аплауз. Македонија одамна има потреба јубилеите да ги тргне од крутата формалност и да ги внесе во жив јавен простор. Ако овој караван успее да ја претвори независноста во споделено сценско искуство, тогаш нема да биде важен само како прослава, туку и како модел. Ако не успее, ќе остане уште еден голем настан што потрошил енергија без да остави трајна културна слика.
За почеток, сепак, најважно е што сцената тргнува кон луѓето. А тоа е многу поздрав почеток од уште една затворена свеченост што ќе заврши штом ќе се изгасат камерите.
