Премиерот Христијан Мицкоски не очекува промена на преговарачката рамка за членство на Македонија во Европската Унија затоа што таква промена според европската процедура би барала согласност од сите земји членки. Тоа е суштината на неговата порака по последните реакции околу протечената дипломатска нота и разговорите за можен нов модел на интегрирање на Западен Балкан.

Политички оваа изјава не е само техничко повикување на правилата на ЕУ. Таа е обид македонската позиција повторно да се постави во простор меѓу две реалности: од една страна блокираниот процес поради уставните измени и бугарските условувања; од друга сè појасното европско барање регионот да не остане надвор од економските и институционалните текови на Унијата додека членството се одложува.

Рамката не се менува лесно, но процесот бара нова политичка енергија

Во интервју за Македонската радио-телевизија, по повод две години од мандатот на Владата, Мицкоски рече дека не очекува промени во евроинтегративниот процес затоа што преговарачката рамка може да се измени само со консензус. Во исто време тој посочи дека Франција и Германија работат на модел што би можел да го забрза интегрирањето на Западен Балкан.

Тука е главниот политички јазол. Македонија формално не бара излез од европскиот пат, туку поинакво читање на тој пат: да не биде заробен само во билатерални услови, туку да се мери и преку реформи, институционална зрелост, економска подготвеност и реално приближување до единствениот европски пазар.

На Panoptikum веќе беше отворено прашањето дали Софија ја поместува рамката од уставни измени кон поширок пакет идентитетски и историски очекувања. Во тој контекст барањето за предвидлив процес не е дипломатски детал, туку клучна точка на македонската позиција: ако правилата се европски, тие не смеат да се претвораат во подвижна цел.

Мерц, Макрон и идејата за постепена интеграција

Мицкоски изјави дека со германскиот канцелар Фридрих Мерц и со францускиот претседател Емануел Макрон разговарал за предлог што би можел да даде нов поттик на европскиот пат на земјите од Западен Балкан. Според него, ако моделот е врзан исклучиво со отворање и затворање кластери, тогаш тој не ги зема доволно предвид различните позиции на земјите во регионот: Косово не е кандидат, Босна и Херцеговина е во друга фаза, Србија има проблем со усогласувањето на надворешната политика, а Македонија е во состојба „почнала, а не почнала“.

Затоа премиерот зборува за механизми како Реформската агенда и Планот за раст. Планот за раст на Европската комисија за Западен Балкан има цел да го интегрира регионот во делови од единствениот пазар на ЕУ, да ја продлабочи регионалната економска соработка, да ги забрза реформите и да ја зголеми претпристапната финансиска поддршка.

Тоа не е замена за членство. Не е ни магично решение за македонската блокада. Но е важен сигнал дека Европската Унија бара меѓупростор меѓу сегашната стагнација и крајната цел. Во тој меѓупростор Македонија може да добие економски и институционален воздух, но не и право да ги одложува домашните реформи.

Токму затоа претходните анализи на Panoptikum ја нагласуваа разликата меѓу политичката блокада и реформската одговорност. Формулата „реформи да, идентитетски отстапки не“ може да има тежина само ако првиот дел не остане декларација, а вториот не стане изговор за неподвижност.

Дипломатската нота како симптом, не како случајност

Во однос на протечената дипломатска нота Мицкоски оцени дека станува збор за организирана кампања и „поширок обид за влијание“. Тој рече дека во политиката малку верува во случајност и дека објавувањето на нотата го гледа како дел од координиран настап во момент кога Владата е зафатена со реконструкцијата.

Без разлика дали таквата оценка ќе биде прифатена од јавноста, фактот дека една дипломатска нота станува централна домашна тема покажува колку е кревок македонскиот европски простор. Секој документ, секоја изјава од Софија или Брисел, секој сигнал од Берлин или Париз веднаш се чита како можен пресврт, закана или нов услов. Тоа е цена на процес во кој правната процедура одамна е натоварена со историска недоверба.

Македонија меѓу гаранции, реформи и европска умореност

Македонскиот проблем со преговарачката рамка не е само во тоа што таа тешко се менува. Проблемот е што еднаш прифатената рамка создаде впечаток дека секоја следна фаза може да се отвора со ново билатерално толкување. Затоа Владата инсистира на гаранции, предвидливост и јасна крајна линија на обврските.

Европската комисија, пак, преку Реформскиот и растечки инструмент за Западен Балкан ја врзува финансиската поддршка со спроведување реформи и со одобрени реформски агенди. Тоа значи дека дури и кога политичката рамка е блокирана, дел од европската логика продолжува да функционира: пари, пристап и поддршка има само за мерлив напредок.

Во оваа точка Македонија нема луксуз да избере само една половина од приказната. Не може да бара Европа да биде принципиелна ако дома институциите останат непредвидливи. Не може да зборува за достоинство ако реформите се сведат на конференциски речник. И не може да очекува Брисел да ја разбере македонската фрустрација ако таа не биде преточена во прецизна, правно издржана и дипломатски дисциплинирана позиција.

Што навистина значи „без консензус нема промена“

Фразата дека без консензус нема промена на преговарачката рамка звучи како затворена врата. Но во политиката затворените врати често служат за да се бараат странични влезови. Моделот што го споменува Мицкоски – преку Планот за раст, Реформската агенда и постепен пристап до европскиот пазар – не ја укинува рамката, но може да ја намали штетата од нејзината блокирачка сила.

Прашањето е дали Македонија ќе успее да го претвори тоа во стратегија, а не само во дневна одбрана од нови дипломатски притисоци. Ако европската интеграција остане само битка околу тоа кој ја контролира рамката, државата ќе продолжи да живее во чекалница. Ако, пак, рамката се надополни со реални реформи, економски пристап и јасни гаранции против нови билатерални условувања, тогаш и оваа тешка позиција може да се претвори во политички капитал.

Македонија не смее да се откаже од европскиот пат, но не смее ни да го прифати како бескрајно движење без правила. Во тоа е суштината на сегашниот момент: Европа треба да покаже дека проширувањето не е само геополитичка реторика, а Македонија дека европската агенда не ја користи само како аргумент против туѓите блокади, туку и како обврска кон сопственото општество.