Во само десет августовски дена „Охридско лето“ прави музички лак што ретко се гледа во една фестивалска програма. Вчеравечер во „Света Софија“ настапија грчката пијанистка Теодосија Нтоку и италијанскиот виолончелист Масимо Полидори, вечерва истиот простор е резервиран за средновековниот вокален свет на британскиот ансамбл „Готик Војсис“, а од 13. до 16. август фестивалот го отвора своето прво посебно џез-поглавје – „Ох џез“.
Тоа не е само жанровска разновидност. Во програмата се среќаваат различни начини на слушање: романтичната широчина на пијаното и виолончелото, човечкиот глас што носи музика стара со векови и слободата на современиот џез. За фестивал со 66 изданија зад себе токму способноста да го чува наследството, а да не стане негов заробеник, е можеби најважниот знак дека традицијата сè уште е жива.
Нтоку и Полидори – камерна музика во простор што не трпи површност
Синоќешната грчка вечер во црквата „Света Софија“ ги донесе Теодосија Нтоку и Масимо Полидори пред охридската публика. На програмата беа дела од Сергеј Рахмањинов, Антонин Дворжак, Едвард Елгар, Петар Илич Чајковски, Астор Пјацола и Габриел Форе, а концертот традиционално беше организиран со поддршка од Амбасадата на Грција.
Изборот на два инструмента во „Света Софија“ има сопствена драматургија. Пијаното може да ја исполни црквата со широк звучен простор, додека виолончелото му ја враќа музиката на човечкиот регистар – топол, непосреден, понекогаш речиси вокален. Во таква акустика нема многу место за декоративна виртуозност. Секој тон останува подолго во просторот, а интерпретацијата мора да има причина.
Нтоку одамна не е име што може да се сведе на национална фестивалска вечер. Нејзината кариера е поврзана со музичари како Марта Аргерич, Максим Венгеров, Стивен Исерлис и Миша Мајски, а со Аргерич има снимено и албум со дела од Бетовен за „Ворнер класикс“. Полидори, пак, е меѓународно признат водач на групата виолончела во оркестарот на миланската „Ла Скала“.
Токму ваквите вечери ја потврдуваат вредноста за која Паноптикум веќе пишуваше во текстот за Кристијана Пегораро и посебната акустика на „Света Софија“. Историскиот простор тука не е сценографија за туристичка фотографија. Тој е дел од концертот.
„Готик Војсис“ – кога средниот век повторно станува жива музика
Само еден ден подоцна, вечерва „Охридско лето“ направи остар, но природен пресврт. Во „Света Софија“ се одржува концертот на британскиот ансамбл „Готик Војсис“, со мецосопранот Кетрин Кинг, тенорите Стивен Харолд и Џулијан Поџер и баритонот Симон Вајтли. Официјалната програма го наведува настапот како 30. настан од годинашното издание.
Ансамблот е основан во 1980. година од музичарот и медиевист Кристофер Пејџ и повеќе од четири децении гради препознатлив пристап кон средновековната вокална музика. Зад себе има богата дискографија, а нивниот ран албум со музика на Хилдегард од Бинген остана едно од препознатливите изданија во современото оживување на овој репертоар.
Средновековна вокална музика во „Света Софија“ не е случајно спојување на стар репертоар со стара архитектура. Вредноста е токму во разликата меѓу нивните истории. Музиката доаѓа од западноевропската средновековна традиција, а просторот носи византиски и македонски културни слоеви. Тие не се исто, но токму затоа можат да разговараат.
Во време кога фестивалските програми често се мерат според големината на името на плакатот, ваков концерт потсетува дека културниот настан има и друга задача – да ѝ понуди на публиката нешто што таа можеби не би го побарала сама.
„Ох џез“ – фестивалот отвора ново поглавје
Најголемото програмско поместување ќе дојде од 13. до 16. август. За првпат во рамките на „Охридско лето“ се организира „Ох џез“, во соработка со Џез ФМ – Скопје. Најавената програма ги поврзува „Света Софија“ и Долни Сарај и носи музичари од Македонија, Европа, Африка и САД.
Отворањето на 13. август е особено интересно за македонската сцена. Крсте Роџевски ќе го претстави „Orthodoxia Kai Thanatos“, проект во кој византиското пеење влегува во современ, експериментален музички простор. Истата вечер следува Дине Донеф со трио – автор чија музика ги спојува балканската традиција, импровизацијата, современата композиција и личното истражување на идентитетот и меморијата.
На 14. август на Долни Сарај ќе настапи Националниот џез-оркестар со програмата „Македонски сновиденија“ и специјалниот гостин Питер Сомуа од Гана. Проектот ја зема македонската музичка традиција како материјал што може повторно да се чита низ современиот џез, наместо да се чува како недопирлив фолклорен експонат.
На 15. август следуваат Питер Сомуа со својот бенд и Нубаја Гарсија – саксофонистка, композиторка и една од најпрепознатливите фигури на новата британска џез-сцена. Нејзиниот музички јазик ги допира карипските традиции, афробитот, дабот и електронската музика, без да ја губи импровизацијата како средиште на џезот.
Завршната вечер, на 16. август на Долни Сарај, е најавена со британскиот проект „Kiiōtō“, зад кој стојат Лу Роудс и Роан Хит. Во нивниот звук се допираат џезот, соулот, електрониката, трип-хопот и современиот поп. Настапот е наведен и во актуелната продажба на билети за 16 август.
Традицијата вреди само ако може да отвори врата
Паноптикум уште при почетокот на 66. издание пишуваше дека Охрид повторно станува сцена на светот. Подоцна, во анализата за „Охридско лето“ како македонски културен извоз, прашањето беше поставено пошироко: што останува од еден фестивал откако ќе згаснат светлата и ќе заврши аплаузот?
Августовската програма дава еден можен одговор. Фестивалот има смисла кога не е само парада на познати имиња, туку место каде што различни музички светови стануваат достапни во ист град. Од Нтоку и Полидори, преку „Готик Војсис“, до Роџевски, Националниот џез-оркестар, Сомуа, Гарсија и „Kiiōtō“, слушателот не добива една дефиниција за музиката – добива повеќе врати низ кои може да влезе во неа.
Токму тука е и вистинската предност на Охрид како летна културна сцена. Градот веќе има доволно туристичка бучава и разгледници. Она што не може лесно да се копира е моментот кога старата архитектура, езерската ноќ и добрата музика ќе престанат да бидат одделни атракции и ќе станат едно искуство.
